CRA inceleme veya denetim yazısı: ne yapılır, ne gönderilir

CRA yazısı inceleme mi, denetim mi?

CRA incelemesi genellikle belirli bir talebi veya beyan edilen bir tutarı kontrol eder. Denetim ise defterleri, kayıtları ve ilgili işlemleri daha geniş kapsamda inceler. Yazıda program, vergi hesabı, dönem ve CRA’nın istediği bilgiler yer alır; yanıtınızın kapsamını bu ayrıntılara göre belirleyin (CRA: inceleme türleri; CRA: işletme denetimleri).

İnceleme, tarhiyattan önce veya sonra yapılabilir. İnceleme yazısı, kendi başına bir yeniden tarh bildirimi değildir (CRA: inceleme türleri; CRA: denetim aşamaları).

Revenu Québec’ten gelen bir yazıda, yazıdaki tarihi izleyin ve denetim ile itiraz süreçlerini ayrı tutun. Aşağıdaki adımlar CRA bildirimlerini kapsar.

CRA beyannamemi neden seçti?

Seçilmiş olmanız beyannamenizin yanlış olduğunu göstermez. Bireysel beyannameler; beyan edilen tutarlar üçüncü taraf bilgilerinden farklı olduğu, bir talebin belgelenmesi gerektiği, beyan geçmişi bir soru doğurduğu veya rastgele seçildiği için incelemeye alınabilir (CRA: inceleme seçimi).

İşletme denetimleri risk değerlendirmesi ve görevli incelemesiyle seçilir. CRA, bir işletmeyi kayıtlarıyla ve diğer bilgilerle karşılaştırabilir; ilgili olduğunda ilişkili tüzel kişileri veya kişisel kayıtları da inceleyebilir (CRA: işletme denetimleri). Sizin durumunuzda asıl neyin sorgulandığını yazı ve denetçinin talebi gösterir.

Yanıt için ne kadar sürem var ve ek süre alabilir miyim?

İnceleme yazısındaki tarihi esas alın; her CRA talebi için geçerli tek bir son tarih yoktur. Kayıtları zamanında toplayamayacaksanız, o tarihten önce yazıdaki numarayı arayın, neyin eksik olduğunu açıklayın ve yeni bir tarih isteyin (CRA: incelemeye yanıt verme).

Bir incelemeye yanıt vermezseniz, CRA elindeki bilgilere göre karar verebilir ve talebi değiştirebilir veya reddedebilir (CRA: sık görülen düzeltmeler). Denetim sırasında kayıtlar eksikse denetçiye hemen bildirin; eksik kayıtlar denetimi geciktirebilir (CRA: denetimler).

Ne göndermeliyim ve nasıl göndermeliyim?

CRA’nın istediği belgelerin, sorgulanan her tutarla ilişkilendirilmiş net kopyalarını gönderin. Yazının referans numarasını ve kayıtların beyannameyi nasıl desteklediğini gösteren kısa bir açıklamayı ekleyin (CRA: incelemeye yanıt verme).

Kayıt paylaşmadan önce görüşmeyi sonlandırın ve arayanı CRA’nın yayımlanmış iletişim bilgileri veya telefon doğrulama aracı ile doğrulayın. Bireysel gelir vergisi incelemesinde, yabancı dilde olan her belgenin, CRA’nın imza kurallarına uyan kabul edilebilir bir İngilizce veya Fransızca çevirisini de ekleyin.

Bir işletme için, yazıda belirtilen dönemlere ve konulara ait verilmiş beyannameleri, defteri kebiri, faturaları, makbuzları, sözleşmeleri, banka hesap özetlerini ve mutabakatları toplayın. Denetçi ilgili kişisel veya ilişkili taraf kayıtlarını da isteyebilir; bu kayıtların istenmesi otomatik olarak denetimin dışında değildir (CRA: işletme denetimi belgeleri). Talebin amacı veya kapsamı belirsizse, yanıtı hazırlamadan önce denetçiden konuyu ve gereken kayıtları açıkça belirtmesini isteyin.

Yazıdaki gönderim yolunu kullanın. CRA taranmış belgeleri güvenli Belge gönderme (Submit documents) hizmeti üzerinden kabul eder; denetçi kayıtları yerinde incelemeyi veya ödünç almayı da ayarlayabilir ve ödünç alınan belgeler için makbuz verir. Denetim kayıtlarını denetçiye e-postayla göndermeyin; CRA denetçileri dosyaları olağan e-postayla alamaz (CRA: işletme denetimleri). Gönderdiğiniz belgeleri, açıklamayı ve gönderim onayını saklayın.

Makbuzlarım veya kayıtlarım yoksa ne olur?

CRA’ya neyin eksik olduğunu ve nedenini söyleyin; yerine geçecek bir makbuz oluşturmayın. İnceleme için yazılı bir açıklama ve eldeki diğer kanıtları ekleyin. CRA, bir talebi desteklemek için iptal edilmiş çekler veya banka hesap özetleri gibi kayıtları değerlendirebileceğini belirtir (CRA: incelemeye yanıt verme; CRA: inceleme seçimi).

Denetimde önce, kaydı oluşturan banka, tedarikçi, müşteri veya diğer taraftan kopya almaya çalışın. Bu mümkün değilse, tutarı doğrulamanın başka bir yolunu denetçiyle veya ekip lideriyle görüşün (CRA: denetim kayıtları). Olağan kayıt saklama kuralı, kayıtların ilgili olduğu son vergi yılının sonundan itibaren altı yıldır; bazı kayıtlar, geç verilen beyannameler ve açık uyuşmazlıklar için daha uzun süreler geçerlidir (CRA: kayıt saklama).

Benim yerime biri CRA ile ilgilenebilir mi?

Evet. Bilgi almak ve yanıt vermek üzere bir temsilciyi yetkilendirebilirsiniz; ancak kayıtları saklamak ve beyannameyi açıklamak yine sizin sorumluluğunuzdadır. Temsilcinin çalışması, yasal kayıt tutma yükümlülüklerinizi ortadan kaldırmaz (CRA: yetkilendirme; CRA: denetim sorumlulukları).

CRA kişisel veya işletme hesabınız üzerinden çevrim içi erişim yetkisi verebilirsiniz. Form AUT-01 yalnızca çevrim dışı erişim sağlar. Yetkinin doğru hesabı kapsadığını kontrol edin. Gerekli çevrim içi yetkiye sahip bir temsilci, belgeleri CRA’nın güvenli temsilci hizmeti üzerinden gönderebilir (CRA: yetkilendirme yöntemleri; CRA: incelemeye yanıt verme).

CRA kaç yıl geriye dönük inceleyebilir veya yeniden tarh edebilir?

Bireyler ve şirketler için olağan gelir vergisi yeniden tarh süresi, vergi yılının sonundan değil, ilk tarhiyattan başlar. Ortaklık tespiti (partnership determination) farklı bir süre kullanır. Kayıtları incelemek ile yeniden tarh yapmak ayrı adımlardır. CRA, olağan yeniden tarh süresi daha kısa olsa bile genellikle kayıtların altı yıl saklanmasını ister (CRA: kayıt saklama).

Bu olağan süreler, her gelir vergisi mükellefi için uzatılabilir. İhmal, dikkatsizlik veya kasıtlı kusurdan kaynaklanan yanlış beyan ya da hile, her zaman yeniden tarha imkân verebilir. Mükellef, belirli bir konudan Form T2029 ile feragat edebilir; formu mükellef, yasal temsilcisi veya yetkili şirket görevlisi imzalar ve CRA’nın bunu olağan sürenin bitiminden önce alması gerekir. Bazı yasal uzatmalar için feragat, o sürenin bitiminden sonra üç yıl içinde verilebilir. Mukim olmayan biriyle yapılan bağımsız taraflar arasında olmayan bir işlem veya bir yabancı iştirak tutarı, üç yıl ekleyebilir. Verilmemiş veya eksik bir T1135 ile beyan edilmemiş yabancı mülk geliri birlikte olduğunda da üç yıl eklenebilir. Beyan edilmemiş bir taşınmaz elden çıkarma, sonradan yeniden tarha imkân verebilir; şirket veya ortaklık elden çıkarmasında mülkün sermaye varlığı olması gerekir (Income Tax Act, madde 152(4)). Ortaklık tespitinin kendi feragat kuralı vardır (CRA: ortaklık beyannamesi rehberi). Eski bir dönemi kapanmış saymadan önce ilgili vergiyi, yılı, bildirimi ve nedeni kontrol edin.

Denetçi işini bitirince ne olur?

Denetçi size yazılı bulguları verir. Denetçi değişiklik öneriyorsa, CRA bunları kesinleştirmeden önce genellikle yanıt vermek için 30 gününüz vardır (CRA: denetim süreci).

Öneriyi verilmiş beyanname ve kaynak kayıtlarla karşılaştırın. Kabul ettiğiniz veya itiraz ettiğiniz her tutarı belirleyin, gördüğünüz hatayı açıklayın ve görüşünüzü destekleyen kayıtları ekleyin. Çözülmeyen noktaları önce denetçiyle, sonra ekip lideriyle görüşün. CRA vergiyi veya geliri değiştirirse yeniden tarh bildirimi (notice of reassessment) gönderir; değişen bir zarar için bunun yerine yeniden tespit bildirimi (notice of redetermination) çıkabilir. Değişiklik yoksa denetim kapanır (CRA: işletme denetimleri).

Yeniden tarha katılmıyorsam ne yapabilirim?

Tarh edilen bir değişikliğe karşı çıkmak için resmi itiraz verin; teklifi denetçiyle görüşmek itirazın yerini tutmaz. Olguları, gerekçeleri ve destekleyici belgeleri ekleyin ve her bildirim için ayrı bir son tarih izleyin (CRA: gelir vergisi itiraz hakları).

Bir inceleme, kayıt eksikliği nedeniyle talebinizi değiştirdiyse, yazısında belirtildiği gibi yeni kayıtlar gönderin; CRA yeniden değerlendirebilir. İtiraz süresini ayrıca izleyin (CRA: incelemeden sonra bilgi gönderme).

Gelir vergisi itirazını, CRA hesabındaki “Register my formal dispute” (resmi uyuşmazlığımı kaydet) bölümünden verin veya Form T400A ya da imzalı bir yazıyı Appeals Intake Centre’a posta ya da faksla gönderin. GST/HST için çevrim içi hizmeti kullanın veya Form GST159’u postayla gönderin. Gönderim kanıtını saklayın (CRA: gelir vergisi itirazları; CRA: GST/HST itirazları).

GST/HST itirazında, belirli kişi (specified person) her konuyu, istenen değişikliği ve destekleyen olguları ile gerekçeleri açıklamalıdır. Listelenmiş bir mali kuruluşsanız veya daha büyük bir işletmeyseniz bu kuralı kontrol edin (CRA: GST/HST itirazları, paragraf 10–12).

Gelir vergisi itiraz rehberi bireyler ve şirketler için kuralları belirler; ortaklık rehberi ve GST/HST notu ise o ayrı kuralları belirler. Hem gelir vergisi hem GST/HST için, koşullara bağlı olarak, süre uzatım talebi itiraz süresinden en geç bir yıl sonra yapılabilir (CRA: GST/HST itirazları, paragraf 38). İtiraz konusu tutar ödenmediği sürece faiz işlemeye devam edebilir. GST/HST itirazı, CRA tahsilatı ertelemedikçe veya yeterli teminatı kabul etmedikçe tahsilatı durdurmaz (Excise Tax Act, madde 315; CRA: GST/HST itirazları, paragraf 71–72). Büyük bir şirket her konuyu ve her biri için istediği çözümü belirtmeli ve itiraz ederken ihtilaflı tutarın %50 kadarını ödemelidir (CRA: itiraz hakları ve tahsilat).

CRA benimle iletişime geçtikten sonra gönüllü bildirimi kullanabilir miyim?

CRA ile temas, Gönüllü Bildirim Programı’nı (VDP) her zaman kapatmaz. Sonuç, bildirdiğiniz bilgiye ve CRA’nın zaten yaptığı işleme bağlıdır (CRA: VDP genelgesi, paragraf 16–20).

Temasın konusunu ve dönemini bildirimle karşılaştırın; başka bir konudaki denetim uygunluğu belirlemez. İndirim takdire bağlıdır (CRA: VDP genelgesi, paragraf 17–21). CRA ile temas yoksa bkz. beyan edilmemiş gelir ve gönüllü bildirim.

VDP başvurusu nasıl işler ve hangi indirimler sağlanır?

Uygun bir VDP başvurusunda, imzalı Form RC199’u düzeltilmiş beyannameler ve destekleyici kayıtlarla birlikte gönderin; tahmini vergi için ödeme veya ödeme düzeni talebi de ekleyin. Başvuruyu bir temsilci gönderirse hem sizin hem temsilcinin imzası gerekir. Verginin kendisi ödenmeye devam eder. Eksik beyan, faiz veya cezaya yol açabilecek nitelikte olmalıdır. Gelir vergisi yılının beyan son tarihinin üzerinden en az bir yıl geçmiş olmalıdır; GST/HST eksikliği, en az bir beyan dönemi gecikmişse uygun olabilir (CRA: VDP genelgesi, paragraf 10 ve 24–34; CRA: GST/HST VDP notu; CRA: nasıl başvurulur).

Yalnızca iade, zaten tarh edilmiş cezalardan muafiyet veya bir vergi seçiminin değiştirilmesi için yapılan başvuru VDP kapsamına girmez (CRA: VDP genelgesi, paragraf 11).

Bunlar, IC00-1R7 kapsamındaki olağan indirim düzeyleridir. Gelir vergisinde ceza indirimi genellikle başvuru yılından önceki on takvim yılı içinde biten vergi yıllarını kapsar; faiz indirimi, daha eski borçlar için bile bu yıllarda işleyen faizi kapsar (CRA: VDP indirim sınırları). GST/HST wash işlemi, tam ceza ve faiz indirimi için uygun olabilir: örneğin satıcı, vergiyi girdi vergisi kredisi olarak tamamen geri alabilecek kayıtlı bir alıcıdan vergi tahsil etmemiştir; başka koşullar da geçerlidir (CRA: wash işlemleri; CRA: GST/HST VDP). İndirim takdire bağlıdır. Başvuru kabul edilirse CRA, bildirilen konuyu kovuşturmaya sevk etmez ve o konuya ağır ihmal cezası uygulamaz. CRA vergi hesabını yine de doğrulayabilir veya denetleyebilir (CRA: VDP genelgesi, paragraf 21–22 ve 37).

CRA VDP indirimini reddederse, bu karara vergi itirazıyla karşı çıkılamaz. CRA’nın ikinci bir idari incelemesini talep edebilirsiniz; CRA bunun yargısal incelemeden önce istenmesi gerektiğini belirtir. Federal Court’a yargısal inceleme başvurusu, itiraz edilen kararın CRA tarafından gönderildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Asıl vergi tarhiyatına itiraz ayrıdır (CRA: VDP genelgesi, paragraf 38–42).

Kanada kaynaklı gelir veya varlıklar için son altı yıla, yabancı kaynaklı kalemler için on yıla, GST/HST için dört yıla ait düzeltici kayıtları sunun. CRA daha eski kayıtlar isteyebilir; bu süreler indirim sınırlarını uzatmaz. Bilinen tüm CRA vergi hatalarını ve eksiklerini, bunlarla bağlantılı bağımsız taraflar arasında olan ve olmayan işlemleri ya da durumları da dahil ederek bildirin. CRA, bildirilmeyen bir uyumsuzluk bulursa indirimi reddedebilir (CRA: nasıl başvurulur; CRA: VDP genelgesi, paragraf 26–31). Çevrim içi, faksla veya postayla başvurun ve yalnızca tek bir yöntem kullanın. Alındı belgesini ve geçerlilik tarihini saklayın; CRA daha sonra yazılı bir indirim kararı gönderir (CRA: VDP genelgesi, paragraf 33–35 ve 43).

Revenu Québec, yönettiği yükümlülükler için ayrı bir gönüllü bildirim programı yürütür. Başvurusu Form LM-15-V ile yapılır; CRA’nın kabul etmesi Québec başvurusunu belirlemez.

Örnek

Tutarlar Kanada dolarıyla ve yalnızca örnektir. Serbest çalışan bir kişi, C$20.000 işletme gideri hakkında CRA’dan bir inceleme yazısı alır. C$18.000 tutarındaki faturaları, banka kayıtlarını ve eksik C$2.000 için bir açıklamayı toplar, ardından kopyaları yazının referans numarasıyla birlikte süresi içinde gönderir. CRA C$2.000’yi reddederse, yeniden tarh bildirimini ve itiraz süresini kontrol eder. Başka bir kayıt, talebi yine de destekleyebilir.

Durumunuz farklı mı?

• Beyan edilmemiş gelir veya yabancı varlıklar konusunda CRA ile henüz temas yok: gönüllü bildirimde bulunup bulunmayacağınız ve yabancı bilgilerin nasıl ortaya çıkabileceği için bkz. beyan edilmemiş gelir ve gönüllü bildirim.
• Şirketiniz önceki beyannamelerini hiç vermedi: bkz. verilmemiş şirket beyannamelerini tamamlama.
• Yeniden tarhiyat ceza veya faiz içeriyor: ayrı bir indirim talebi için bkz. cezalar, faiz ve indirimler.
• Sorgulanan tutar kira geliri veya kira zararı: bkz. kira geliri.
• Denetçi işletme sahibine aktarılan paraları soruyor: bkz. hissedar kredileri.
• Yazı Form T1135 veya bir yabancı iştirakle ilgili: bkz. yabancı mülk ve iştirak bildirimi.
• Yazı bir yabancı vergi kredisiyle ilgili: bkz. Kanada beyannamesinde yabancı gelir.
• Denetçi geliri yeniden oluşturmak için kişisel varlıkları ve harcamaları kullanıyor, ağır ihmal cezası öneriyor veya birkaç ilişkili tüzel kişiyi inceliyor: bu konular olgu olgu yanıt gerektirir; vergi hazırlığı desteği için denetim yazısını, beyannameleri, defterleri, banka hesap özetlerini ve önerilen düzeltmeleri toplayın.