Şirket sahibi vefat ederse: Kanada vergisi

Şirket sahibi vefat edince özel şirket hisselerine ne olur?

Sahibin, hisseleri alacak bir alıcı olmasa bile, vefatından hemen önce hisseleri gerçeğe uygun piyasa değerinden sattığı kabul edilir. Hisseler vasiyetname veya miras hukuku uyarınca geçer; şirket ayrı bir vergi mükellefi olarak devam eder. Tereke de hisseleri genellikle aynı gerçeğe uygun piyasa değeriyle edinmiş sayılır (Income Tax Act, bölüm 70(5)).

Bu farazi satış, gerçek bir satıştan nakit gelmese de vergi doğurabilir. Terekeyi yöneten kişinin hisselerde oy kullanıp kullanamayacağı, hisseleri devredip devredemeyeceği veya yeni bir yönetim kurulu üyesi atayıp atayamayacağı vasiyetnameye, şirket kayıtlarına ve şirketin kurulduğu yerin hukukuna bağlıdır. Federal şirkette yönetim kurulu üyesinin görevi vefatla sona erer, hissedarlar yönetim kurulu üyelerini seçer, yönetim kurulu da yöneticileri atar (Corporations Canada). Eyalet şirketlerinin kendi kuralları vardır.

Gerçeğe uygun piyasa değeri ve düzeltilmiş maliyet bedeli son beyannameyi nasıl etkiler?

Hissenin vefat tarihindeki değeri, farazi satış bedelidir. Sermaye kazancını veya zararını bulmak için bu değerden vefat eden sahibin düzeltilmiş maliyet bedeli (ACB) çıkarılır. Hisseler terekede kalsa bile, terekeyi yöneten kişi hisselerin elden çıkarılmasını son T1 beyannamesinin Schedule 3 formunda bildirir (CRA: biri vefat ettiğinde sermaye kazançları).

ACB, sahibin vergisel maliyetidir ve geçmiş işlemlere göre düzeltilir. Bu tutar, hissenin ödenmiş sermayesi değildir; ödenmiş sermaye, sonraki bir geri alımda kullanılan ayrı bir şirket vergisi ölçüsüdür. Vefat tarihindeki değerleme belgelerini ve ACB çalışma kâğıtlarını saklayın: terekenin sonraki kazancı veya zararı genellikle son beyannamede kullanılan değerden başlar (Income Tax Act, bölüm 70(5); CRA: terekenin sonraki satışları).

Şirket, vefat eden sahibin hayatı üzerine bir hayat sigortası poliçesine sahipse, hisseleri değerlemeden önce poliçe kayıtlarını edinin. Vefattaki farazi elden çıkarma için kanun, poliçenin değerini vefattan hemen önceki cayma bedeli olarak kabul eder; sonradan ödenen ölüm teminatını esas almaz (Income Tax Act, bölüm 70(5.3)).

Sigorta bedeli, şirketin sermaye temettü hesabını artırabilir. Şirket, temettünün ödenebilir olduğu tarih ile ödendiği tarihten hangisi önceyse o tarihe kadar Form T2054 ile seçim yapar. Geçerli bir seçim, Kanada mukimi bir terekeye temettü geliri doğmadan sermaye temettüsü ödenmesine imkân verebilir; ancak bu ödeme sonraki bir hisse zararını azaltabilir. Holding ve yatırım şirketleri rehberine bakın (Income Tax Act, bölüm 83(2); CRA: T2054).

Son T1 beyannamesi ve vergi ödemesi, vefat 31 Ekim'e kadar gerçekleştiyse genellikle vefatı izleyen yılın 30 Nisan'ında, daha geç gerçekleştiyse vefattan altı ay sonra yapılmalıdır. Serbest meslek geliri beyan süresini uzatabilir, ödeme süresini uzatmaz (CRA: son tarihler). Nitelikli küçük işletme şirketi hisselerinde, terekeyi yöneten kişi son T1 beyannamesinde Form T657 ile ömür boyu sermaye kazancı indirimi talep edebilir (CRA: vefatta kazançlar; T657). Farazi satış üzerinden doğan vergi için terekeyi yöneten kişi, vergi ödeme tarihine kadar Form T2075 vermek suretiyle, kabul edilen teminat ve faizle, en çok on yıllık taksit seçimi yapabilir (Income Tax Act, bölüm 159(5); T2075). Tam beyanname ve vergi borcu yok belgesi adımları için Biri vefat ettiğinde vergiler, hissenin nitelik şartları için İşletmenizi satmak rehberine bakın.

Hisseler, hemen vergi doğmadan hayatta kalan eşe veya eş trust'ına geçebilir mi?

Evet. Vefat eden kişi ile eşi veya fiili birliktelik partneri vefattan hemen önce Kanada'da mukimse, o eşe yapılan nitelikli bir devirde genellikle gerçeğe uygun piyasa değeri yerine vefat eden sahibin vergisel maliyeti kullanılır. Nitelikli bir eş trust'ının Kanada mukimliği için ayrı bir testi vardır. Vefat kazancı ertelenir, ortadan kalkmaz (Income Tax Act, bölüm 70(6); CRA: eşe devirler).

Mal, vefattan sonraki 36 ay içinde genellikle eşin veya trust'ın geri alınamaz hakkı haline gelmelidir. Bu gerçekleşmeyecekse yasal temsilci, süre dolmadan CRA'dan uzatma talep edebilir. Eş trust'ının ayrıca bazı şartları sağlaması gerekir: eş, hayatı boyunca trust'ın tüm gelirini alır ve bu süre içinde başka hiç kimse trust'ın gelirini veya ana parasını alamaz. Yasal temsilci, belirli bir mal için son beyannamede bunun yerine gerçeğe uygun piyasa değerinin kullanılmasını seçebilir. Eş devrinin uygulanacağını varsaymadan önce vasiyetnameyi ve mukimliği kontrol edin (CRA: eş ve eş trust'ı şartları).

Tereke şirketten para çekince aynı şirket değeri neden yeniden vergilendirilebilir?

Son T1 beyannamesi, sahibin hisse değerindeki artışı vergilendirebilir; ancak şirketin birikmiş değerini terekeye vergisiz nakit haline getirmez. Şirket terekenin hisselerini geri alırsa, bu hisselerin ödenmiş sermayesini aşan ödeme genellikle terekeye yapılmış bir farazi temettü sayılır (Income Tax Act, bölüm 84(3)). Tasfiye sırasındaki bir dağıtım da farazi temettü olabilir (bölüm 84(2)).

Ödenmiş sermaye, terekenin yeni ACB tutarından çok daha düşük olabilir. Farazi temettü, geri alınan hisselerden doğan kazanç veya zararın hesabında kullanılan bedelin dışında tutulur; bu nedenle tereke temettü geliri elde ederken sermaye zararı da oluşabilir (Income Tax Act, bölüm 54). Zarar kendiliğinden tam olarak kullanılamaz: özellikle sermaye temettüleri ödenmişse veya bazı temettüler başka bir hak sahibine dağıtılmışsa, hisse zararı azaltma kuralları uygulanabilir (Income Tax Act, bölüm 112(3.2)).

Hisse satışı veya tereke zararı seçimi çifte vergiyi nasıl azaltabilir?

Terekenin hisselerinin bağımsız bir alıcıya satılması, satış fiyatı terekenin vefat tarihindeki ACB tutarına yakınsa, ek sermaye kazancı çok az doğurabilir. Şirketin hisseleri geri alması ise temettü geliri ve hisse zararı doğurabilir; tereke şartları sağlıyorsa 164(6) numaralı alt bölüm, terekeyi yöneten kişiye uygun bir net sermaye zararını vefat eden kişinin son T1 beyannamesine taşıma imkânı verir (Income Tax Act, bölüm 70(5) ve 164(6)).

164(6) numaralı alt bölüm seçimi, kademeli oranlı tereke (graduated rate estate, GRE) olan bir terekenin, izin verilen tereke vergi yıllarında sermaye varlıklarını elden çıkarmasından doğan net sermaye zararı için geçerlidir. Terekenin koşulları sağlaması ve kendisini T3 beyannamesinde GRE olarak belirtmesi gerekir; tereke, yalnızca hisse tuttuğu için bu statüyü kazanmaz. GRE statüsü vefattan sonra en çok 36 ay sürer. Seçilen zarar artık terekenin zararı olmaktan çıkar ve vefat edenin son beyannamesinde zarar haline gelir. Faydası, son beyannamedeki kazançlara, indirimlere ve diğer gelire, ayrıca terekenin temettü vergisine bağlıdır (CRA: GRE şartları; CRA: seçim talimatları).

164(6) numaralı alt bölüm zarar seçiminin son tarihi nedir?

11 Ağustos 2024'ten sonraki vefatlarda tereke, ilk üç vergi yılından herhangi birinde doğan uygun bir zarar için seçim yapabilir; daha önceki vefatlarda CRA'ya göre bu süre yalnızca terekenin ilk vergi yılıydı. Belirli bir zarar yılı için seçim, vefatın yıl dönümüne değil, o yılın T3 beyan son tarihine bağlıdır (CRA: seçim süresi; Income Tax Act, bölüm 164(6)).

164(6) numaralı alt bölüm, hem seçim hem de son T1 beyannamesi düzeltmesi için tereke zarar yılının beyan son tarihini belirler. CRA'nın T3 kılavuzu ise T1 ve T3 son tarihlerinden daha geç olanı esas alan bir kuralı anlatır. Bu çelişki ilgili dosya için çözülmedikçe terekenin T3 son tarihini kullanın (Income Tax Act, bölüm 164(6)(c) ve (e); CRA: T3 Trust Kılavuzu).

Şirketin devam eden T2 beyannamelerini kim yönetir ve imzalar?

Şirketin yetkili görevlisi T2 beyannamesini imzalar; terekeyi yöneten kişi, yalnızca bu görevde olduğu için şirketin yetkili görevlisi olmaz. Federal olarak kurulmuş bir şirkette hissedarlar yönetim kurulu üyelerini seçer, yönetim kurulu da yöneticileri atar. Vefat eden kişi tek yönetim kurulu üyesi veya tek yöneticiyse, hisselerin oy haklarını vasiyetname ve geçerli şirketler hukuku uyarınca kimin kullanabileceğini belirleyin, ardından imzadan önce yeni atamaları belgeleyin (Corporations Canada; CRA: T2 onayı).

Şirket, faaliyetsiz bir yıl dahil her vergi yılı için T2 beyannamesi vermeye devam eder; bunu genellikle kendi mali yıl sonundan sonraki altı ay içinde yapar. Terekenin T3 beyannamesi ile vefat edenin son T1 beyannamesi, farklı mükellefler için verilen farklı beyannamelerdir. T2 süreci için Şirket beyannamenizi verme rehberine bakın (CRA: T2 verme yükümlülüğü; CRA: T2 son tarihi).

Quebec mukimi için tasfiye memuru (liquidator), vefat edenin TP-1 beyannamesini ve gerekiyorsa terekenin TP-646 beyannamesini de verir. TP-1 genellikle vefatı izleyen yılın 30 Nisan'ında, Kasım veya Aralık vefatlarında ise vefattan altı ay sonra yapılmalıdır; TP-646 ise tereke yıl sonundan sonraki 90 gün içinde verilir (Revenu Québec: son tarihler). Quebec'te iş yeri bulunan bir şirket ayrıca CO-17 verir (Revenu Québec).

Hisselerin vefatla terekeye geçmesi tek başına kısa bir T2 dönemi doğurmaz. Kontrolü ilişkisiz bir alıcıya devreden sonraki bir satış, şirketin vergi yılını satıştan hemen önce sona erdirebilir ve bu kısa dönem için ek bir T2 beyannamesi gerektirebilir (CRA: T2 kılavuzu, 063 ve 065 numaralı satırlar).

Geri alım, Kanada mukimi bir terekeye vergilendirilebilir farazi temettü ödeniyorsa, şirket genellikle ayrıca bir T5 belgesi hazırlar ve ödeme yılını izleyen Şubat ayının son gününe kadar T5 bilgi beyannamesi verir. Sermaye temettüsü T5 belgesinde bildirilmez (CRA: T5 Kılavuzu; T5 son tarihi).

Şirket devam mı etmeli, satılmalı mı, yoksa tasfiye mi edilmeli?

Karar vermeden önce şunları karşılaştırın: şirketi kim yönetebilir, hisseleri alacak biri var mı, şirketin borcu ne kadar ve dağıtımlar nasıl vergilendirilir. Hızlı bir ödeme, terekenin hisse değerini vergilendirilebilir bir temettüye çevirebilir; beklemek ise GRE zarar süresini kaçırmaya yol açabilir (Income Tax Act, bölüm 84 ve 164).

Hisse sahibi olmak, tek başına kişiyi şirket vergisi ödemekle yükümlü kılmaz. Ancak bağımsız olmayan bir taraf şirket mallarını gerçek değerinden düşük bir bedelle alırsa, değer farkına ve şirketin kapsama giren gelir vergisi veya GST/HST borcuna kadar sorumlu olabilir. CRA bunu her zaman tarh edebilir (Income Tax Act, bölüm 160; Excise Tax Act, bölüm 325). Yönetim kurulu üyesi, kanundaki şartlara ve gereken özen savunmasına tabi olarak, ödenmemiş bordro kesintilerinden veya GST/HST'den sorumlu olabilir. Tahsil işlemi veya tarhiyat genellikle yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesinden sonraki iki yıl içinde başlamalıdır (Income Tax Act, bölüm 227.1; Excise Tax Act, bölüm 323).

Tereke işletmeyi satmayı düşünüyorsa, hisse satışı ile varlık satışının vergi sorunları için İşletmenizi satmak rehberine bakın. Şirketi tasfiye etmeyi düşünüyorsa, son şirket beyanları ve vergi hesapları için Şirket kapatma rehberini izleyin. Devam eden bir işletmenin yine de yetkili bir yönetime ve süregelen T2 beyannamelerine ihtiyacı vardır.

Satıştan veya geri alımdan önce terekeyi yöneten kişi hangi kayıtları toplamalı?

Hisse satışı veya şirket ödemesi konusunda anlaşmadan önce sahipliği, yetkiyi, değeri, maliyeti ve kalan süreyi gösteren kayıtları toplayın. En yararlı kayıtlar şunlardır:

• Ölüm belgesi, vasiyetname, veraset veya atama belgeleri ve vefat tarihi.
• Ana sözleşme, iç yönetmelik, hissedar sözleşmeleri, şirket defteri, hisse sicili ve yönetim kurulu üyeleri ile yöneticilerin kayıtları.
• Vefat eden sahibin hisse ACB tutarını ve hisselerin sınıflara göre ödenmiş sermayesini gösteren belgeler.
• Vefat tarihindeki değerleme belgeleri, güncel mali tablolar, şirket vergi beyannameleri, varlık ve borç ayrıntıları, varsa hissedar kredisi bakiyesi, sigorta kayıtları ile sermaye temettü hesabı bakiyesi ve seçim geçmişi.
• Planlanan satış veya geri alım koşulları, önceki temettüler, terekenin vergi yılı sonu ve tereke T3 kayıtları.

Tereke temsilcisi, vefat edenin vergi kayıtlarına erişmek için CRA'ya bildirimde bulunmalı ve yetki belgesi sunmalıdır (CRA: vefat eden kişiyi temsil etme). Şirketin de kurumsal kararlar ve beyannameler için kendi yetkili kişilerine ve kayıtlarına ihtiyacı vardır (Corporations Canada; CRA: T2 onayı).

Terekeyi yöneten kişi, tereke mallarını dağıtmadan önce CRA'dan Form TX19 ile vergi borcu yok belgesi (clearance certificate) talep etmelidir. Bu belge olmadan, terekeyi yöneten kişi dağıtılan değere kadar ödenmemiş vergiden sorumlu olabilir ve CRA bunu her zaman tarh edebilir (Income Tax Act, bölüm 159(2)–(3); CRA: vergi borcu yok belgesi). Quebec'te tasfiye memuru, mal veya tereke gelirini dağıtmadan önce ayrıca Form MR-14.A-V ile bir dağıtım belgesi talep eder. Bu belge olmadan tasfiye memuru dağıtılan değere kadar sorumlu olabilir; Revenu Québec'in tarhiyat için genellikle dağıtımdan itibaren dört yıl süresi vardır (Revenu Québec: belge; trust kılavuzu).

Örnek

Vergi oranı uygulanmayan, açıklayıcı Kanada doları örneği. Bir şirket sahibi, özel şirket hisseleri için C$100.000 ödemiştir. Vefattan hemen önceki gerçeğe uygun piyasa değeri C$1.000.000, ödenmiş sermayesi ise C$100.000'dir. Eş devri yoksa son T1 beyannamesi C$900.000 sermaye kazancıyla başlar; tereke hisseleri C$1.000.000 maliyetle edinmiş sayılır.

Şirket bu hisseleri C$1.000.000'a geri alırsa, ödenmiş sermayeyi aşan tutar olan C$900.000 farazi temettü sayılır. Temettü hisse satış bedelinin dışında tutulduğundan, terekede ayrıca C$900.000 sermaye zararı da oluşabilir. Tereke bir GRE ise ve zarar uygulanacak kısıtlamalardan sonra geçerliliğini korursa, süresinde yapılan 164(6) numaralı alt bölüm seçimi bu zararı son T1 beyannamesine taşıyabilir. Bu örnek, sermaye temettü seçimi yapılmadığını varsayar; böyle bir seçim temettü vergisini değiştirebilir ve hisse zararını azaltabilir. Terekenin hisselerine C$1.000.000 ödeyen bir alıcı ise hissede çok az ek kazanç bırakırdı; ancak alıcının ve satış koşullarının gerçek olması gerekir.

Sizin durumunuz farklı mı?

• Son T1 beyannamesini, tereke T3 beyannamesini veya vergi borcu yok belgesini hazırlamanız gerekiyor: Biri vefat ettiğinde vergiler rehberine bakın.
• Hisseler ömür boyu sermaye kazancı indirimine uygun olabilir veya bir alıcı şirket varlıklarını istiyor: İşletmenizi satmak rehberine bakın.
• Tereke şirketi kapatmak istiyor: Şirket kapatma rehberine bakın.
• ABD'de mal varlığı veya ABD'de mukim bir terekeyi yöneten kişi söz konusu: Sınırı aşan bir terekeyi sonuçlandırmak rehberine bakın.
• Eş veya hisseleri devralan kişi Kanada dışında yaşıyor: eş devri ve temettü stopajı kurallarını Sınır ötesi vergiler hizmeti üzerinden kontrol edin (Income Tax Act, bölüm 70(6); CRA: sermaye temettüleri).
• Şirket bir meslek şirketi: sahiplik kısıtlamaları mesleğe ve eyalete bağlıdır; Meslek şirketleri rehberine bakın.
• Bir geri alım veya seçim şu anda değerlendiriliyor: işlemden veya beyan son tarihinden önce vefat tarihindeki değeri, ACB'yi, ödenmiş sermayeyi, T3 yıl sonunu ve planlanan ödemeyi şirket vergileri hizmeti aracılığıyla inceletin.