Araç Alımı Yevmiye Kaydı: Kredi, Peşinat, Eski Araç Takası

Peşinat ve krediyle alınan yeni bir aracı nasıl kaydederim?

Aracı satın aldığınız gün tam maliyetiyle kaydedin, peşinatı banka hesabından düşün, kalanı kredi olarak yazın. Kredi bir borçtur (yükümlülük), gider değildir. Yevmiye kayıtları muhasebe uygulamasıdır, kanunla belirlenmez; vergi kuralları her bölümde belirtilmiştir.

Maliyet; fiyat artı ödediğiniz GST/HST ve PST, eksi talep ettiğiniz GST/HST girdi vergisi kredisidir (CRA T4002 kılavuzu, 4. bölüm). Girdi vergisi kredisinin maliyeti azaltıp azaltmadığı ve ne zaman azalttığı araca ve kullanımınıza bağlıdır; bkz. işletmeniz üzerinden araba almak ve GST/HST kaydı.

Peşinatı veya ilk ödemeleri şahsi hesaptan yaptıysanız, Banka yerine sahibin özkaynağını (şahıs işletmesi) veya hissedar kredisi hesabını (şirket) alacak yazın; bkz. hissedar kredisi hesabı ve şahsen ödenen işletme giderleri.

Araç bir sermaye harcamasıdır, gider değil: Kanun, açıkça izin vermediği sürece sermaye harcaması için indirim tanımaz (Income Tax Act, paragraf 18(1)(b)). İzin verilen yol, birkaç yıla yayılan yıllık bir indirim olan amortisman indirimidir (CCA) (CRA: CCA talep etme). Sınıflar, oranlar ve ilk yıl talebi için bkz. amortisman indirimi (CCA).

Araç veya kredi sizin adınıza olduğu hâlde ödemeyi şirket yapıyorsa, şahsi bir araba işletmeye aktarılıyorsa, eski araç takası veya kiralama sonrası satın alma varsa, fiyat maliyet üst sınırını aşıyorsa ya da araç şahsi amaçla da kullanılıyorsa durum basit değildir. Kiralama sonrası satın alma, her araç gibi satın alma bedeli artı vergiyle alınır; ancak önceki kira ödemeleri ve kira sözleşmesi vergi sonucunu değiştirebilir. Bu sayfa kiralamayı kapsamaz. Satın alma sözleşmesini, kredi sözleşmesini ve ödeme planını, faturada görünen eski araç takası bedelini, satın alma tarihindeki kilometre sayacı değerini ve şahsi araba için işletme kullanımının başladığı günkü değerini toplayın.

İkinci el araç alımını nasıl kaydederim?

İkinci el aracı yeni araçla aynı şekilde kaydedin: Araç hesabını fiyat artı geri alamadığınız satış vergisi kadar borçlandırın, peşinat için Banka'yı, kalanı için araç kredisini alacak yazın. Maliyet üst sınırı ikinci el araca da yeni araç gibi uygulanır (Income Tax Regulations, alt madde 7307(1)). Saklanacak belgeler son bölümde sıralanmıştır.

Her kredi ödemesinin hangi kısmı gider olur?

Yalnızca faiz gider olur. Anapara, bir sermaye varlığı için borçlanılan parayı geri öder; bu yüzden krediyi azaltır ve hiçbir zaman indirilmez. Dağılımı tahminden değil, borç verenin ödeme planından veya ekstresinden alın.

CRA, gelir elde etmek için kullanılan araç alımında borçlanılan paranın faizine izin verir. Araç şahsi amaçla da kullanılıyorsa şahıs işletmesi sahibi yalnızca işletme payını indirir; binek araç sınırı şirket için de geçerlidir. Şirkete ait araçta indirim ile çalışan veya hissedar menfaati birlikte belirlenir; bkz. karma kullanım bölümü (CRA T4002 kılavuzu, 3. bölüm; Income Tax Act, paragraf 20(1)(c)).

İndirebileceğim faiz için ve CCA hesaplanacak maliyet için bir sınır var mı?

Evet, binek araçlar için. Bir sınır faizi, başka bir sınır CCA için kullanılan maliyeti kısıtlar. İkisi de yalnızca vergi talebini sınırlar: muhasebe kayıtlarında yine tam maliyet ve tüm faiz görünür. Aşırı kısmı beyanname ile mutabakat için not edin.

Faiz sınırı, belirlenmiş tutarın günlere orantılanmasıdır: Kanun, fiilen ödenen faiz ile 30 gün başına belirlenmiş tutarın faiz gün sayısıyla çarpımından düşük olanına izin verir (Income Tax Act, madde 67.2; Income Tax Regulations, alt madde 7307(2)). Belirlenmiş tutar, aracın edinildiği yıla bağlıdır (Income Tax Regulations, alt madde 7307(2)). Maliyet üst sınırı da edinim yılını izler; bu yüzden daha önceki bir yılda alınan araç o yılın sınırını korur. Bu sınır alt madde 7307(1)'de yer alır. Sıfır emisyonlu araçların ayrı bir üst sınırı ve CCA oranı vardır; bkz. elektrikli aracı gider yazma.

Sınırı aşan maliyetli bir araç kendi sınıfına, Sınıf 10.1'e girer ve CCA'sı üst sınır artı satış vergileri üzerinden hesaplanır (CRA T4002 kılavuzu, 4. bölüm; Income Tax Regulations, alt madde 7307(1)). Finance, 1 Ocak 2026 veya sonrasında edinilen araçlar için daha yüksek bir üst sınır duyurdu; ancak Income Tax Regulations hâlâ düşük rakamı gösteriyor ve duyuru değiştirici bir mevzuata atıf yapmıyor. Bu yıl alınan bir araca hangi rakamın uygulanacağı, yönetmelik değişene kadar belirsizdir; beyanname hazırlanmadan önce teyit ettirin.

Çoğu otomobil ve SUV binek araçtır. Bir pikap veya van, koltuk sayısına ve ne kadar mal veya ekipman taşıdığına göre sınırların dışında kalabilir; CRA'nın araç tablosuna bakın (CRA: motorlu araç giderleri). Aracın koltuk sayısı ve neyi taşıdığına dair bir kayıt tutun.

Eski aracımın takasını nasıl kaydederim?

Yeni aracı tam fiyatıyla kaydedin ve takas bedelini eski araç için aldığınız karşılık sayın. Takas bedeli, yeni araç için ödediğinizin bir parçasıdır; maliyetinde yapılan bir indirim değildir. Yeni aracın maliyetinden takasa atfedilen kısım, eski aracın gerçeğe uygun piyasa değerini aşamaz (Income Tax Act, alt madde 13(33)); bu yüzden değer yüksek görünüyorsa rakamları inceletin.

Tablolar GST/HST'yi içermez. Eski araç için vergi tahsil etmeniz gerekiyorsa bayi takası ayrı bir alım sayar: yeni aracın tam fiyatı üzerinden vergi tahsil edilir ve siz takas bedeli üzerinden vergi tahsil edersiniz. Etmeniz gerekmiyorsa vergi, takas bedeli düşülmüş fiyat üzerinden tahsil edilir. Fatura bu tutarları genellikle netleştirir (CRA: GST/HST özel durumlar; bkz. GST/HST kaydı).

Eski araç, maliyeti ve birikmiş amortismanıyla kayıtlardan çıkar. Takas bedeli ile kayıtlarda taşındığı değer arasındaki fark, kayıtlarda kâr veya zarardır. Takas bedelini bayinin faturasından alın; fatura bunu daha düşük bir fiyatın içine katıyorsa bayiden dökümünü isteyin. Eski aracın hâlâ kredisi varsa bayinin kapatma ödemesi faturada görünür ve yeni aracın maliyeti olarak değil, eski kredinin karşılığı olarak kaydedilir; finanse edilen tutar bunu içerir.

Beyannamede takas bedeli, eski aracın elden çıkarılmasından elde edilen hasılattır. CRA, her satış veya takasta ödemenin ya da bedelin tarihini ve tutarını saklamanızı ister (CRA T4002 kılavuzu, 1. bölüm). Eski araç kısmen şahsi sürüşte kullanıldıysa, olağan yöntemde bedelin işletme payı CCA çizelgesine girer; işletme kullanımı yıldan yıla değişen durumlara uygun olan CRA'nın idari yönteminde ise bedelin tamamı girer ve bir düzeltme sonraki CCA'yı işletme kullanımına bağlı tutar. O araç için daha önce kullanılan yöntemi izleyin (Income Tax Act, paragraf 13(7)(c); CRA T4002 kılavuzu, 4. bölüm). Amortismanın geri alınması veya nihai zarar (terminal loss) olup olmadığı, muhasebe kayıtlarındaki kâr veya zarardan değil, CCA çizelgesinden çıkar; bkz. işletme varlığı satışı.

Şahsi arabamı işletmeme ekleyebilir miyim ve hangi maliyeti kaydederim?

İşletmeye getirilen şahsi araba bir sermaye harcamasıdır, gider değil. İşletme için başlangıç maliyeti genellikle, işletme kullanımının başladığı gündeki gerçeğe uygun piyasa değeri ile ödediğiniz tutar artı değer artışının yarısından düşük olanıdır. Araba ödediğinizden daha az değerliyse ilk fiyat başlangıç maliyeti olmaz. CCA daha sonra işletme payı üzerinden talep edilir.

Şahıs işletmesi sahibi için bir malı işte kullanmaya başlamak kullanım değişikliğidir. Sermaye maliyeti, malın o andaki gerçeğe uygun piyasa değeri ile maliyeti artı değer artışının yarısından düşük olanıdır (Income Tax Act, paragraf 13(7)(b); CRA T4002 kılavuzu, 4. bölüm). CRA ayrıca işletme kullanımı başladığında arabayı elden çıkarmış sayar; bu yüzden değeri ödediğinizden yüksekse sermaye kazancı doğabilir (CRA T4002 kılavuzu, 4. bölüm). İşletme kullanımının başladığı yıla ait beyannamede yapılan bir seçim bu farazi elden çıkarmayı önleyebilir; ancak araba o zaman işletmede kullanılmıyor sayılır ve seçim geçerli olduğu sürece CCA talep edilecek bir maliyet olmaz (Income Tax Act, alt madde 45(2)). Araba ödediğinizden daha değerliyse, beyandan önce seçimi ve CCA dengesini inceletin. Araba kısmen şahsi sürüşte kullanılıyorsa bu maliyetin yalnızca işletme kullanımı kısmı talep edilir (Income Tax Act, paragraf 13(7)(c)). Değerin ve işletme kullanımının başladığı tarihin kanıtını saklayın. Nakit hareketi olmadığı için kayıt, araç hesabına borç ve sahibin özkaynağına alacaktır.

Şahsi arabanın hâlâ kredisi varsa CRA, borçlanılan paranın ilk kullanımına değil şimdiki kullanımına bakar ve borçlanılan para ile bu kullanım arasında bağ arar (CRA Folio S3-F6-C1, paragraf 1.35; Income Tax Act, paragraf 20(1)(c)). Araba işletme geliri elde etmeye başladıktan sonra şahsi araba için alınan kredinin faizinin uygun olup olmadığı bu bağa bağlıdır; işletme payı ve faiz sınırı yine geçerlidir, bu yüzden inceletin.

Şirket arabanızı kullanmaya başlayamaz; satın alma veya sermaye katkısıyla edinmesi gerekir. Bir şirket ile onu kontrol eden kişi, bağımsız taraflar arası (arm's length) ilişkisi olmayan taraflar sayılır (Income Tax Act, madde 251). Bu yolla edinilen binek araçta şirketin sermaye maliyeti, gerçeğe uygun piyasa değeri, sizin arabaya ilişkin maliyet tutarınız (cost amount) ve maliyet üst sınırından en düşük olanıdır. Maliyet tutarı, araba hiç işte kullanılmadıysa genellikle ödediğiniz tutardır; üzerinde CCA talep ettiyseniz amortismanlanmamış sermaye maliyetidir (Income Tax Act, paragraf 13(7)(h); madde 248, “cost amount”). Şirketin size ödemeyi nasıl yaptığı (nakit, hissedar kredisi hesabı veya hisse) ikinci bir kayıttır; bkz. hissedar kredisi hesabı. Ödeme vergiye tabi bir Kanada şirketinin hisselerini içeriyorsa, siz ve şirket devir fiyatını belirlemek için madde 85 kapsamında (Form T2057) ortak seçim yapabilirsiniz. Seçimin son tarihi, devir yılı için ikinizin beyanname son tarihlerinden en erken olanıdır; binek araç üst sınırı tutarı yine sınırlar (Income Tax Act, madde 85; bkz. işletmeyi şirkete devretme). Satışın sizin için ve GST/HST bakımından da vergi sonuçları vardır: bkz. işletmeniz üzerinden araba almak.

Kredi benim adıma ama ödemeleri işletme yapıyor: bunu nasıl kaydederim?

Şahıs işletmesi sahibi bunu olağan bir araç kredisi olarak kaydeder; şirket ise sizin adınıza olan bir krediyi ödüyorsa, bu şirketin kredisi değil, hissedar kredisi veya menfaattir. Üç olgu belirler: aracın sahibi kim, kredi kimin adına ve ödemeleri kim yapıyor. Şahıs işletmesi sahibi ile işletme tek vergi mükellefidir; şirket ayrı bir mükelleftir.

Şirketin sizin şahsi krediniz için yaptığı ödemelerin size verilmiş kredi mi yoksa hissedar menfaati mi olduğu, kayıt şekline değil özüne, yani yazılı bir geri ödeme sözleşmesi veya başka ikna edici kanıtlara bağlıdır (CRA Income Tax Folio S3-F1-C1). Hissedar menfaati, şirketin size şahsen vermiş sayıldığı tutardır (CRA: hissedar menfaatleri). Gerçek bir kredinin kendi süresi vardır: şirkete borçlu olunan bakiye, doğduğu şirket vergi yılının bitiminden sonra bir yıl içinde geri ödenmezse genellikle gelirinize dahil edilir; ancak geri ödeme bir dizi kredi ve geri ödemenin parçasıysa durum farklıdır (Income Tax Act, alt madde 15(2) ve 15(2.6)). Bkz. şirketin ödediği şahsi giderler ve hissedar kredileri.

Kilometre ödeneği veya geri ödeme gibi alternatiflerin kendi kuralları vardır; bkz. işletmeniz üzerinden araba almak. Ayrıştırılması gereken ödemeler için bkz. hissedar kredisi hesabı ve şahsen ödenen işletme giderleri.

Araç hem iş hem şahsi amaçla kullanılıyorsa ne olur?

Şahıs işletmesi sahibi yalnızca işletme payını talep eder; bu pay, iş kilometrelerinin toplam kilometreye bölünmesiyle bulunur (CRA: motorlu araç giderleri). Pay, sınırdan sonraki faize ve maliyet üst sınırından sonraki CCA'ya uygulanır. Muhasebe kayıtlarını aracın tamamı ve kredinin tamamı üzerinden tutun; payı beyannameyi hazırlarken uygulayın.

Aracı daha sonra işte kullanmayı bırakırsanız, o gün gerçeğe uygun piyasa değeriyle satmış sayılırsınız (Income Tax Act, paragraf 13(7)(a)); bkz. işletme varlığı satışı.

İşletme payı bir kilometre defterinden çıkar; defterde bulunması gerekenler CRA araç kilometre defteri rehberinde anlatılıyor.

Sahibi veya bir çalışanı tarafından şahsi amaçla da kullanılan şirket aracında durum farklıdır: şirketin talebi ve vergilendirilen menfaat birlikte belirlenir; bu sayfa bunu yanıtlamaz. Bkz. işletmeniz üzerinden araba almak.

Araçta defter amortismanı ile CCA nasıl farklıdır?

Defter amortismanı, maliyeti mali tablolarda aracın faydalı ömrüne yayar. CCA ise CRA'nın sınıfı ve oranıyla belirlenen vergi indirimidir. Kanun amortisman için indirim tanımaz, yalnızca CCA'ya izin verir (Income Tax Act, paragraf 18(1)(b)). Şirketin T2 beyannamesi, mali tablolardaki amortismanı CCA ile mutabık hâle getirir; bkz. şirket kayıtlarında amortisman ve CCA.

Araç için sınıfı, maliyeti, satış veya eski araç takasından gelen hasılatı ve her yıl sonundaki bakiyeyi gösteren bir CCA çizelgesi tutun. Vergi talebini, amortismanın geri alınmasını veya nihai zararı (terminal loss) bu çizelge belirler; muhasebe kayıtlarındaki defter değeri belirlemez.

Alım ve kredi için hangi belgeleri saklarım?

Satın alma sözleşmesini veya satış belgesini, kredi sözleşmesini ve ödeme planını, borç verenin yıl sonu faiz ekstresini, eski araç takası bedelini ve vergileri gösteren faturayı saklayın. Buna satın alma tarihindeki kilometre sayacı değerini (CRA araç alırken, satarken veya takas ederken bunu ister, CRA: motorlu araç kayıtları) ve her yılın kilometre defterini ekleyin.

İşletmeye aktarılan şahsi araba için, gerçeğe uygun piyasa değerinin ve işletme kullanımının başladığı tarihin kanıtını saklayın. Şirket için, aracın sahibi, kredinin borçlusu ve sahibe ödemenin veya geri ödemenin nasıl yapıldığı hakkındaki yazılı sözleşmeleri saklayın.

Kayıtları ve destekleyici belgeleri, ilgili oldukları son vergi yılının sonundan itibaren altı yıl boyunca saklayın. CRA, uzun vadeli mal edinimlerine ve elden çıkarmalarına ait kayıtların süresiz saklanması gerektiğini söyler; bu yüzden satın alma belgelerini, CCA çizelgesini ve satış veya eski araç takası belgelerini saklayın, hiçbirini atmadan önce sorun (CRA: kayıt tutma).

Örnek

Bu örnekler açıklayıcıdır; tüm tutarlar Kanada dolarıdır ve GST/HST kayıtları dahil edilmemiştir.

Peşinatlı ve kredili yeni bir araç

Bir şahıs işletmesi sahibi, tüm vergiler dahil C$30.000'a bir SUV alır, C$6.000 peşinat öder ve C$24.000'ı finanse eder. Kayıtlarda araç hesabına C$30.000 borç yazılır; bankaya C$6.000, krediye C$24.000 alacak yazılır.

İlk ödeme C$520'dir: C$120'si faiz, C$400'ü krediyi azaltan kısımdır. Maliyet üst sınırın altında, faiz de sınırın altındadır; bu yüzden hiçbir sınır uygulanmaz. SUV'un maliyeti C$60.000 olsaydı CCA yine üst sınır artı vergi üzerinden hesaplanırdı ve aylık sınırı aşan faiz kayıtlarda kalır, beyannameye girmezdi. Kilometrelerin %60'ı iş içinse beyanname C$120 faizin C$72'sini talep eder ve maliyetin %60'ı olan C$18.000 üzerinden CCA alır.

İşletmeye aktarılan şahsi araba

Bir şahıs işletmesi sahibi üç yıl önce C$28.000'a bir araba almıştır. Bugün değeri C$15.000'dır. İşletme için sermaye maliyeti, ikisinden düşük olan C$15.000'dır, C$28.000 değil. Kilometrelerin yarısı iş içinse CCA C$7.500 üzerinden hesaplanır. Kayıt, araç hesabına C$15.000 borç ve sahibin özkaynağına alacaktır; banka kaydı yoktur.

Eski kamyonunu takas eden bir şirket

Bir şirket C$40.000'a yeni bir iş kamyonu alır: C$12.000 eski araç takası bedeli, C$8.000 nakit ve C$20.000 kredi. Kamyonun CRA tablosuna göre binek araç olmadığını, dolayısıyla üst sınırın uygulanmadığını varsayın. Kayıtlarda yeni kamyon hesabına C$40.000 borç yazılır; bankaya C$8.000, krediye C$20.000 alacak yazılır ve eski kamyon defter değeriyle kayıtlardan çıkar.

Eski kamyon amortisman sonrası C$10.000 değerle taşınıyorsa, C$12.000'lık bedel kayıtlarda C$2.000 kâr oluşturur. Vergi sonucu farklıdır. İki kamyonun da Sınıf 10 olduğunu, eski kamyonun maliyetinin C$12.000'dan fazla olduğunu, şirketin yeni kamyonu yıl sonunda elinde tuttuğunu ve havuzda başka değişiklik olmadığını varsayın. CCA çizelgesi yeni kamyon için C$40.000 ekler ve C$12.000 hasılatı çıkarır; böylece sınıf bakiyesi CCA'dan önce C$28.000 artar ve amortismanın geri alınması ya da nihai zarar (terminal loss) olmaz. Kayıtlardaki kâr, beyannamede ayrıca mutabık hâle getirilir.

Sizin durumunuz farklı mı?

• Araç sizin adınıza ama krediyi şirket ödüyor ya da şahsi arabanız şirkete aktarılıyor: aracın vergi bakımından kime ait olduğu, CCA sınıfı ve maliyeti ile ödemelerin hissedar kredisi mi, menfaat mi yoksa işletme gideri mi olduğu birlikte netleştirilmelidir; araç belgelerini ve kredi sözleşmesini muhasebe desteğine getirin.
• Araç veya kredi eşinizin ya da bir akrabanızın adına, ya da krediyi bir aile üyesiyle birlikte imzaladınız: aracı ve faizini kimin talep edebileceği, aracın kime ait olduğuna ve ödemeyi kimin yaptığına bağlıdır; önce tescil belgesini ve kredi sözleşmesini muhasebe desteğine getirin.
• Bir şirkette eski araç takası veya kiralama sonrası satın alma var: hasılat ve CCA çizelgesi vergi sonucunu belirler; bayinin faturasını veya satın alma bedeli dökümünü muhasebe desteğine getirin ve bkz. amortisman indirimi (CCA).
• Kredi bakiyesi, ödemeler ve banka mutabık değil ya da birkaç yıllık araç giderleri hiç kaydedilmedi: bkz. gecikmiş muhasebe kayıtlarını tamamlama ve muhasebe desteği.
• Şirketleştiniz ve araç sizin adınızda kaldı: bkz. şahıs işletmesi şirketleştikten sonra muhasebe kayıtları.
• Araç elektrikli: bkz. elektrikli aracı gider yazma.
• Alım için GST/HST kayıtlarına ihtiyacınız var: bkz. muhasebe kayıtlarında GST/HST.
• Aracı doğrudan sattınız: bkz. işletme varlığı satışı.
• Aracı hem iş hem aile için kullanıyorsunuz ve kilometre defteriniz yok: bkz. CRA araç kilometre defteri rehberi.