Geçen Yılın Mali Tablosunda Hata: Düzeltme Yolları (T2)

Hata geçen yılın vergilendirilebilir gelirini mi değiştiriyor, yoksa yalnızca bilançoyu mu?

Geri kalan her şeyi belirleyen sınav şudur: hata geçen yılın gelirini, indirimlerini veya vergisini mi değiştirdi, yoksa yalnızca bir bilanço hesabını mı? Şirketin ticari geliri, vergilendirme yılındaki kârıdır (Income Tax Act, 9. madde). Vergi hatası genellikle oluştuğu yıla aittir; yani vergi değiştiyse geçen yılın T2'si de değişir. Yalnızca bilançoyu ilgilendiren bir hata, verilmiş vergiyi olduğu gibi bırakabilir.

Vergi hatasını yalnızca bu yılın kayıtlarında düzeltmek geçen yılın T2'sini düzeltmez. Tutar bu yılın gelirinden geçerse bu yılın T2'si de yanlış olur; doğrudan birikmiş kâra giderse hiçbir yılın vergilendirilebilir gelirine ulaşmaz.

Şu durumlarda mesele basit değildir:

• hata herhangi bir yılda vergilendirilebilir geliri veya vergiyi etkiliyorsa;
• geçen yıl zararla veya ödenecek vergi olmadan kapandıysa (bu her zaman zarar yılı demek değildir); çünkü yanlış zarar tutarı ya da zarar kullanımı sonraki yıllara taşınır (Income Tax Act, 111. madde);
• hata birden fazla yılı kapsıyorsa veya en eski yıl CRA'nın süre sınırının sonuna yakınsa;
• bir kredi veren, yatırımcı veya hissedarlar eski tabloları zaten elinde tutuyorsa ya da bir satış, kredi veya yatırım yaklaşıyor ve tablolar incelenecekse;
• aynı rakam bir GST/HST beyannamesini, bordro aktarımlarını veya bir T4 ya da T5 belgesini de besledi ise; bunlar T2'den ayrı düzeltilir;
• bir hissedar hesabı işin içindeyse; çünkü hissedar kredilerine ilişkin vergi kuralları bakiyenin hangi yönde olduğuna bağlıdır.

Her iki yılın tablolarıyla, geçen yılın GIFI'siyle birlikte verilmiş T2'siyle ve tarhiyat bildirimleriyle başlayın. Son bölümde toplanacakların tamamı listelenir.

Geçen yılın tablolarını yeniden düzenlemeli miyiz, yoksa hatayı bu yılın kayıtlarında mı düzeltmeliyiz?

Düzeltmenin nasıl gösterileceğini, tabloların uyduğu muhasebe standardına göre muhasebeci seçer. Önemlilik bir muhasebe yargısıdır, CRA eşiği değildir. Açılış bakiyeleri, geçen yılın kapanış rakamlarının bu yıla taşınmış hâlidir. Karşılaştırmalı rakamlar, geçen yılın rakamlarının bu yılınkilerin yanında gösterilmesidir.

Bir yol seçmek tek başına geçen yılın T2'sini değiştirmez. Hata vergiyi değiştirdiyse bu ayrı bir adımdır ve sonraki bölümde anlatılır.

Burada muhasebeci, tabloları hazırlayan ve uyguladığı standarda göre önemliliği yargılayabilen kişi demektir. Defteri tutan bir muhasebe sorumlusu bu kararı vermez (bkz. muhasebe sorumlusu, muhasebeci veya CPA). Tablolar muhasebeci olmadan hazırlandıysa, CRA'ya veya bir kredi verene bir şey gitmeden önce bir muhasebeciyi devreye alın.

Geçen yılın T2'sini yeniden vermek veya düzeltmek zorunda mıyız?

Hata vergiyi değiştirdiyse düzeltme, o yıl için CRA'ya yapılan bir değişiklik talebidir; CRA buna yeniden tarhiyat talebi der. Şirket beyannamenin tamamını yeniden vermez: CRA, T2'nin tamamını göndermemenizi söyler.

CRA, şirketin tarh edilmiş bir T2'de tutarları düzeltmek veya eksik bırakılan bilgiyi eklemek için değişiklik talep edebileceğini söyler. Her talebe CRA karar verir. Genelgesi, kabul edilen bir talebin bile yeniden tarhiyatla sonuçlanabileceğini de sonuçlanmayabileceğini de belirtir.

Yalnızca bilanço yanlışsa ve vergi değişmediyse, verilmiş beyannamenin düzeltilmesi gerekip gerekmediğini CRA'nın sayfaları söylemez. Bu muhasebecinin yargısıdır. En çok, sonraki bir beyanname, bir kredi veren veya bir alıcı verilmiş bilançoyu düzeltilmiş olanla karşılaştıracaksa önem kazanır.

Geçen yılın vergilendirilebilir gelirinde veya zararında yapılan bir değişiklik, zaten verilmiş sonraki yıllara taşınan tutarları, örneğin zarar bakiyelerini, değiştirebilir. Bu yılların her birinin kendi tarhiyat bildiriminden itibaren sayılan kendi yeniden tarhiyat süresi vardır; bu yüzden düzeltmenin dokunduğu her yılı listeleyin.

CRA'dan verdiğimiz bir T2'yi değiştirmesini nasıl isteriz ve ne kadar süremiz var?

Şirket değişikliği, CRA'nın en hızlı yol olarak nitelendirdiği ticari T2 yazılımı üzerinden gönderebilir, bilgiyi taşıyan barkodları gönderebilir veya şirkete hizmet veren vergi merkezine yazabilir (CRA: yeniden tarhiyat talebi). Süre sınırı, o yıl için CRA'nın normal yeniden tarhiyat süresidir.

Yasa, süreyi asıl tarhiyat bildirimi ile ödenecek vergi olmadığına dair asıl bildirimden daha erken olanından başlatır. Her iki süre de Income Tax Act, 152. madde içinde ve CRA'nın T2 yeniden tarhiyat sayfasında yer alır.

Süre dolduktan sonra CRA yalnızca sınırlı durumlarda yeniden tarh edebilir ve süreden sonra yapılan bir talep genellikle değerlendirmeye alınmaz. Yasa ihmal veya dikkatsizliği tanımlamaz; bu yüzden eski bir yılın güvende olduğu varsayılmamalıdır.

İki konu farklı işler. Zarar: CRA, zarar yılının kendi süresi geçtikten sonra da kullanılmamış sermaye dışı zararı düzeltebilir; şu koşulla ki zararın süresi dolmamış olsun, şimdi kapanmış bir yıla uygulanmamış olsun ve resmî bir zarar tespiti varsa yeniden tespite hâlâ açık olsun (IC75-7R4, 36. paragraf). Ayrıca bir yeniden tarhiyat zarar veya gelir bakiyesini değiştirdikten sonra, sonraki bir yıl ilgili değişiklik için, kendi normal süresi ile değişen yıldaki itiraz ve temyiz haklarının bitiminden bir yıl sonrası arasından hangisi geçse o tarihe kadar yeniden tarh edilebilir (152(4.3). madde).

İade için ayrıca asıl T2'nin yıl bittikten sonra üç yıl içinde verilmiş olması gerekir (164(1). madde). Yakın tarihli bir tarhiyat bildirimi tek başına bunu çözmez.

Yasanın iade talepleri için tanıdığı daha uzun süre yalnızca bireyleri ve kademeli oranlı terekeleri (graduated rate estate) kapsar, şirketleri kapsamaz (152(4.2). madde). İstisnalar ve sürenin nasıl sayıldığı için bkz. CRA geriye doğru ne kadar yeniden tarh edebilir.

Düzeltme T2'de nereye gider?

Vergi hatası, yeni bir satırla değil, değişiklik talebi yoluyla ait olduğu yılda düzeltilir. Yalnızca muhasebecinin önceki dönem düzeltmesi saydığı bir düzeltme, tabloların birikmiş kâr kısmında, GIFI'de Prior period adjustments (önceki dönem düzeltmeleri, 3720 kalemi) adlı satırda, net gelirin (3680 kalemi) ve ilan edilen temettülerin (3700 kalemi) yanında görünür (CRA: GIFI). Birikmiş kâr, şirkette yıllar içinde bırakılan kârdır. GIFI kılavuzu bu satıra başka bir açıklama getirmez; bu yüzden belirli bir düzeltmenin oraya ait olup olmadığı, muhasebe standardı uyarınca muhasebecinin kararıdır.

T2 de sorar. Bu yılın açılış birikmiş kârı veya özkaynağı bir hatayı düzeltmek için bir tutar içeriyorsa, vergilendirilebilir gelir değişmese bile Schedule 141'in 265. satırı Evet olarak yanıtlanır ve ayrı bir mutabakat tutulur (CRA: Schedule 141).

Schedule 1 (tablo kârını vergilendirilebilir gelire çeviren ek), mali tablolara göre net gelirden başlar. Doğrudan birikmiş kâra yazılan bir tutar bu net gelirden hiç geçmez. Tutar vergilendirilebilir gelire aitse, muhasebeci bunu ait olduğu yılda ele alır.

Geçen yılın bilançosunda “hissedara borç” yükümlülüğü eksik kalmış: ne değişir?

Yükümlülük artar, yanlışlıkla alacaklandırılan hesap aynı tutarda azalır. Gelir, gider ve net gelir olduğu gibi kalır; bu yüzden maliyetler doğru indirildiyse vergilendirilebilir gelir değişmez.

• Değişenler: hissedara borç yükümlülüğü, yanlışlıkla alacaklandırılan hesap, verilmiş bilanço ve verilmiş bilanço eki. GIFI, hissedarlara veya yönetim kurulu üyelerine olan cari borçları, yani avansları, kredileri ve senetleri 2780 kalemine, bireysel hissedar için 2781 kalemine, uzun vadeli tutarları ise 3260 kalemine yazar (CRA: GIFI).
• Aynı kalanlar: gelir, giderler, net gelir ve maliyetlerin kendisi için yapılan indirim.

İki şey vergi cevabını değiştirebilir. Yıl içinde iki yönde de işleyen bir hissedar hesabı, hissedar kredisi kurallarına girebilir; bkz. hissedarlara ve hissedarlardan kredi. Hissedar işletme masraflarını kendi cebinden ödediyse, şirketin bunu nasıl geri ödeyeceği kişisel ödenen işletme giderleri sayfasında anlatılır. Hesabın nasıl işlediği ve nasıl kaydedileceği hissedar kredi hesabı rehberinde yer alır.

Hata vergi eksik ödendiği anlamına geliyorsa veya faiz ya da ceza söz konusuysa ne olur?

Evet: ek vergiye faiz işler, hata ne zaman bulunursa bulunsun. Faiz, o yılın vergi bakiyesinin ödenmesi gereken tarihten sonra ödenmeden kaldığı süre boyunca ödenmeyen tutar üzerinden işler (Income Tax Act, 161(1). madde). Taksit ödemesi gereken bir şirket, eksik taksitler için her taksidin son tarihinden itibaren de faiz borçlanabilir (161(2). madde). Yeniden tarhiyat vergiyi, faizi ve cezaları değiştirebilir (CRA). Üç yol söz konusu olabilir:

Şirkete veya ilişkili bir mükellefe karşı bildirilen bilgiye ilişkin bir denetim ya da soruşturma başladıktan sonra başvuru gönüllü sayılmaz. Hafifletme yüzdeleri ve başvuru adımları incelemeler, denetimler ve gönüllü bildirim sayfasındadır.

Beyan edilmeyen gelir cezası yalnızca iki durumda uygulanır: şirket, düzeltilen yılda ve önceki üç yıldan birinde $500 veya daha fazla bir tutarı beyan dışı bırakmışsa (ITA 163(1)) ya da bilerek veya ağır ihmalle yanlış beyanda bulunmuş veya bir şeyi eksik bırakmışsa (163(2)). Bunlardan birinin geçerli olup olmadığı olgusal bir sorudur. Zaten uygulanmış cezalar için bkz. cezalar, faiz ve af; yeniden tarhiyat sonrası kayıtlar için bkz. CRA yeniden tarhiyatlarının ve cezalarının kaydı.

Tablolar zaten bir bankaya, yatırımcıya veya hissedarlara gitti: eski kopyayla ne yapmalıyız?

Şirketler genellikle eski kopyanın yerine yazılı bir yenisini gönderir, her iki sürümü tarihleriyle saklar ve her alıcıya hangi rakamların değiştiğini bildirir. Bunun zorunlu olup olmadığı kredi veya yatırım sözleşmesine ve muhasebecinin görüşüne bağlıdır. Eski tablolara ilişkin bir raporun yeniden düzenlenmesi gerekip gerekmediğine de muhasebeci karar verir.

• Hissedarlar. Federal düzeyde kurulan şirketleri düzenleyen Canada Business Corporations Act, yönetim kurulunun her yıllık toplantıda hissedarların önüne son dönemin ve bir önceki mali yılın karşılaştırmalı tablolarını koymasını ister; gerekçe verilirse bir önceki yılın tablolarının dışarıda bırakılmasına izin verir (155. madde). Hissedarlara bildirmek için toplantıya güvenmeyin; düzeltmeyi onlara yazılı olarak gönderin. Eyalet düzeyinde kurulan bir şirket kendi yasasına ve iç yönetmeliğine uyar.
• Kredi verenler ve yatırımcılar. Raporlama koşulları kredi veya yatırım sözleşmesindedir. Yanıt vermeden önce bu koşulları okuyun ve düzeltilmiş tabloları neyin değiştiğini anlatan kısa bir notla gönderin.
• CRA. Eski tablolar T2 ile birlikte verildiyse, düzeltilmiş olanlar değişiklik talebiyle birlikte gider.

Québec veya başka bir eyaletteki şirket ayrıca neyi kontrol eder?

T2, şirket Québec veya Alberta'da bulunmuyorsa federal, eyalet ve bölge beyannamesi işlevi görür; bu iki yerin ayrı bir eyalet beyannamesi vardır. CRA'nın sayfaları T2'deki bir değişikliğin bu ayrı beyannameye taşındığını söylemez; bu yüzden şirket, eyaletin düzeltmenin nasıl verilmesini istediğini kontrol eder.

Diğer eyaletlerde ve bölgelerde kazanılan gelir için T2 eyalet beyannamesi yerine de geçer; bu yüzden düzeltilmiş ekler aynı talepte CRA'ya gider. Başka bir yerde yerleşik olup Québec veya Alberta'da daimi iş yeri bulunan bir şirket, verilme muafiyetleri saklı kalmak üzere o eyaletin beyannamesini de doldurmalıdır; yalnızca müşterinin yeri bunu çözmez (CRA: T2 kılavuzu, 8. bölüm). Düzeltmenin vermek zorunda olduğu bir eyalet beyannamesine dokunup dokunmadığını kontrol edin.

Muhasebeciyle görüşmeden önce neleri toplamalıyız?

• Her iki yılın mali tabloları, verildiği gibi
• Geçen yılın verilmiş T2'si, GIFI'si ve ekleriyle birlikte
• Tarhiyat bildirimleri ve süre sınırını başlatan tarihleri
• Hatanın arkasındaki defter kayıtları ve belgeler
• Hissedar hesabı işin içindeyse hesabın ayrıntısı
• Eski tabloları elinde tutan herkes ve raporlamaya ilişkin kredi veya yatırım koşulları
• CRA yazıları ve o yıl için yapılmış her ödeme veya taksit
• Québec veya Alberta'da daimi iş yeri olan bir şirket için, ayrı eyalet beyannamesi ve bildirimi

Örnek

Bu örneklerde Kanada doları ve yuvarlak, açıklayıcı rakamlar kullanılır.

Atlanmış bir hissedar borcu

1. Yılda hissedar, kuruluş masraflarının C$30.000'ını kendi cebinden ödedi. Defterler “hissedara borç” yerine sermayeyi alacaklandırdı. Şirket masrafları doğru indirdi, bu yüzden 1. Yıl vergilendirilebilir geliri değişmez. Bilançoda özkaynak C$30.000 fazla, yükümlülükler C$30.000 eksik görünür.

Muhasebeci bunu 2. Yıl içinde fark eder ve nasıl gösterileceğine karar verir: 1. Yılı yeniden vermekle ya da vermeden, C$30.000'ı özkaynaktan hissedara borca 2. Yılın açılış bakiyelerinde ve karşılaştırmalı rakamlarında taşır. Her iki hesap da bilançodadır, bu yüzden hiçbir gelir satırı ve birikmiş kâr satırı oynamaz. 2. Yılın T2'si Schedule 141'in 265. satırında Evet yanıtlar ve bir mutabakat tutar. Verilmiş 1. Yıl bilançosunun düzeltilip düzeltilmeyeceği ayrı bir tercihtir.

Hiç kaydedilmemiş satışlar

1. Yıl satışlarının C$12.000'ı hiç kaydedilmedi; bu yüzden 1. Yıl vergilendirilebilir geliri olması gerekenden düşüktü. Satışları 2. Yılda kaydetmek 1. Yılı yanlış bırakır ve 2. Yılı olduğundan yüksek gösterir. Şirket 1. Yıl için düzeltilmiş GIFI ve eklerle bir değişiklik talebi gönderir. Ek vergiye faiz, 1. Yıl bakiyesinin ödenmesi gereken tarihten itibaren işler; eksik taksit faizi (yıl içinde ödenmesi gereken vergi) buna eklenebilir. Bu satışlar üzerindeki satış vergisi ayrı bir beyannamedir; bkz. GST/HST beyannamesi kayıtlarla uyuşmadığında.

Hiç kaydedilmemiş bir gider

C$20.000 tutarında indirilebilir bir gider 1. Yılda ödendi ama hiç kaydedilmedi; bu yüzden 1. Yıl vergilendirilebilir geliri olması gerekenden yüksekti ve vergi fazla ödendi. Şirket bir CCPC'dir, 1. Yıl T2'sini zamanında vermiştir ve 1. Yıl tarhiyat bildirimi iki yıl sekiz ay önce gönderilmiştir; bu yüzden, süre uzatımı yoksa normal sürenin yaklaşık dört ayı kalmıştır. Şirket bu süre içinde düzeltilmiş GIFI ile değişiklik talebini gönderebilir. Süre dolduktan sonra CRA talebi genellikle değerlendirmeye almaz.

Sizin durumunuz farklı mı?

• Hata vergiyi etkiliyor, birden fazla yılı kapsıyor ya da eski tablolar bir kredi verende veya yatırımcıda: hangi yolun geçerli olduğu, hangi düzeltilmiş eklerin verileceği ve kredi vereni ne söyleneceği rakamlara bağlıdır. Bkz. şirket vergisi desteği.
• Şirket Québec veya Alberta'da: ayrı eyalet beyannamesinin kendi değişikliğine ihtiyacı vardır. Bkz. şirket vergisi desteği.
• Birkaç yılın kayıtlarının yeniden kurulması gerekiyor: bkz. kayıtları banka hesap özetlerinden yeniden oluşturma ve muhasebe kayıtları desteği.
• CRA zaten bir inceleme veya denetim yazısı gönderdi: incelemeler, denetimler ve gönüllü bildirim sayfasını izleyin.
• Bir veya daha fazla yıl hiç verilmedi: bkz. verilmemiş şirket beyannamelerini tamamlama.
• CRA'nın kaç yıla uzanabileceğinden emin değilsiniz: bkz. CRA geriye doğru ne kadar yeniden tarh edebilir.
• Şirketin hangi tablolara ihtiyaç duyduğunu henüz bilmiyorsunuz: bkz. şirket için yıl sonu mali tabloları.
• Bir sahip veya ana şirket ABD'de ya da bir ABD beyanı bu tabloları kullanıyor: düzeltilmiş rakamlar o beyanı da değiştirebilir. Bkz. Kanada şirketi kayıtlarını ABD bilgi beyannamesine dönüştürme ve sınır ötesi vergi desteği.
• Hissedar parası aileden veya yurt dışındaki hesaplardan geldi: bkz. işletmenizde yurt dışındaki ebeveynlerden gelen para.
• Bir sonraki hatayı önlemek istiyorsunuz: şirket için yıl sonu kapanış kontrol listesini kullanın.