Kanada'da İş Ekipmanı Satışı: Geri Alma ve Kapanış Zararı

İş bilgisayarını, aletleri veya kamyonu satmaktan gelen para gelir sayılır mı?

Kanada'da genellikle olağan satış geliri sayılmaz. İş ekipmanının satışı, ait olduğu CCA (Kanada amortisman indirimi) sınıfı üzerinden işler: satış bedeli, sınıfta kalan bakiyeden düşülür. Bu bakiyeye amortismana tabi kalan maliyet (UCC) denir. Gelir veya indirim ancak bu bakiye sıfırın altına indiğinde ya da sınıf boşaldığında doğar. Sermaye kazancı ise yalnızca fiyat maliyetin üzerindeyse doğar (CRA Guide T4002, 4. bölüm).

İş kapanıyorsa, varlığın sahibi bir şirketse, kalem bir otomobilse, fiyat maliyetin üzerindeyse ya da sınıf bakiyesini kimse bilmiyorsa durum basit değildir. Bakiye önceki tüm CCA çizelgelerine bağlıdır; bu çizelge olmadan satış doğru bildirilemez. Alış faturasını, en son CCA çizelgesini, satış bedelini ve satış masraflarını, alıcıyı ve satış tarihini toplayın.

İş varlığını satarken satış bedeli olarak ne sayılır?

Sınıftan düşülen tutar, satış bedelinden satış masrafları çıkarıldıktan sonra kalandır; ancak bu tutar, varlığın size olan sermaye maliyetini aşamaz. Bu maliyet, ödediğiniz bedelden düşük olabilir; örneğin devlet yardımı veya yatırım vergi kredisi sonrasında (Income Tax Act, 13(21) ve 13(7.1) alt bölümleri; CRA Guide T4002). Maliyetin üzerindeki kısım sermaye kazancıdır.

Yok olan, hukuka aykırı biçimde alınan veya kanuni yetkiyle el konulan bir varlık için alınan sigorta ve diğer tazminatlar da satış bedeli sayılır (Income Tax Act, 13(21) alt bölümü). Bir akrabanız gibi bağımsız taraflar arası (arm's length) olmayan birine varlığın değerinin altında satış yaparsanız, satış genellikle gerçeğe uygun piyasa değeriyle yapılmış sayılır. Bu değer, varlığın birbiriyle ilişkisi olmayan taraflar arasında ne kadara satılacağıdır (Income Tax Act, madde 69). İstisna, ikiniz de Kanada mukimiyse eşinize veya birlikte yaşadığınız partnerinize yapılan devirdir: bu devir varsayılan olarak devir (rollover) kapsamındadır ve bedel, kalemin sınıf bakiyesindeki payına eşit sayılır. Bu yüzden, o yılın beyannamesinde bundan vazgeçmeyi seçmediğiniz sürece amortismanın geri alınması da sermaye kazancı da doğmaz (Income Tax Act, madde 73). Satışta GST/HST tahsil edilip edilmeyeceği ayrı bir sorudur: bkz. kullanılmış ekipmanda GST/HST.

Tek bir kalemi satmak amortismanın geri alınmasına veya sınıf kapanış zararına yol açar mı?

Tek başına hayır. Sonuç tek tek kaleme göre değil, CCA sınıfının tamamına göre hesaplanır. Amortismanın geri alınması için sınıf bakiyesinin sıfırın altına inmesi gerekir. Sınıf kapanış zararı için ise satışın sınıfta hiç mülk bırakmaması ve bakiyenin kalması gerekir (CRA Guide T4002; CRA Folio S3-F4-C1). Aynı sınıftaki birkaç bilgisayardan birini satmak çoğunlukla yalnızca sonraki CCA'nın hesaplandığı bakiyeyi düşürür.

Hızla gider yazılan kalemler farklı davranır. Kanada'da tanesi $500 altındaki aletler genellikle Sınıf 12'dedir ve bu sınıfın oranı %100 kadardır (CRA sınıfları). Maliyetin tamamı talep edildiği için sınıf bakiyesi sıfırsa, satış bedelinin maliyete kadar olan kısmının tamamı amortismanın geri alınması olur. Yakın zamanda alınan bilgisayarlar %100 oranında ilk yıl gider yazımına uygun olabilir. Sınıfta başka kalem yoksa bakiye sıfırdır ve birini satmak, satış bedelinin maliyete kadar olan kısmının geri alınması demektir; aynı sınıftaki daha eski bilgisayarlar bakiyeyi pozitif tutar.

Sınıf hesabı, varlığın bir CCA sınıfına kaydedildiği varsayımına dayanır. Maliyetin tamamını olağan gider olarak indirdiyseniz veya hiç CCA talep etmediyseniz, satışı bildirmeden önce maliyetin ilk başta nasıl talep edildiğini doğrulayın.

Sınıflar ve gider ile varlık arasındaki seçim şu rehberlerde anlatılır: amortisman indirimi (CCA) ve dizüstü bilgisayar, telefon ve aletlerde gider mi CCA mı.

CCA'nın geri alınması nedir ve nasıl vergilendirilir?

Amortismanın geri alınması, daha önce indirdiğiniz CCA'nın, satışın gösterdiği gerçek değer kaybından fazla olduğu kısmı geri alır. Satış bedeli, yılın başındaki sınıf bakiyesi ile o yıl yapılan eklemelerin maliyetinin toplamını aştığında doğar. Bu yüzden aynı yıl aynı sınıfa başka bir varlık almak geri almayı azaltabilir veya sıfırlayabilir (CRA Guide T4002; CRA Folio S3-F4-C1, 1.95. paragraf).

Tutarın tamamı, sermaye kazancı olarak değil olağan gelir olarak satış yılının gelirine eklenir (Income Tax Act, 13(1) alt bölümü). Alıcı birkaç yıla yayarak ödese bile CRA geri almanın tamamını o yıl ister ve karşılık ayırmaya izin vermez (CRA Folio S3-F4-C1, 1.97. paragraf).

Şahıs işletmesi sahibi bunu Form T2125'in Part 3C bölümünde, 8230. satıra (Diğer gelir) yazar. Şirketin Schedule 8'i bunu Schedule 1'in 107. satırına taşır (CRA: T2125, 7. sütun; CRA Schedule 8). Bakiyesi eksi olan bir sınıf için CCA talep edilemez.

Sınıf kapanış zararı nedir; bütün aletlerimi satınca ben de alır mıyım?

Sınıf kapanış zararı, o sınıfta artık hiç mülkünüz kalmadığında sınıfta kalan bakiyedir. Zarar ancak yıl sonunda sınıf boşsa ve bakiye kalmışsa doğar (Income Tax Act, 20(16) alt bölümü; CRA Guide T4002).

Zarar, satış yılının gelirinden tamamen indirilir; yalnızca kısmen indirilebilen sermaye zararından farkı budur. Şahıs işletmesi sahibi bunu Form T2125'in Part 4 bölümünde, 9270. satıra (Diğer giderler) yazar; şirketin Schedule 8'i bunu Schedule 1'in 404. satırına taşır. Yılın gelirinden büyük bir zarar, diğer yıllara aktarılabilen bir ticari zarara, yani sermaye dışı zarara (non-capital loss) dönüşür (CRA Folio S3-F4-C1, 1.99. paragraf). Mali dönemi takvim yılı olmayan ve işini bırakmış bir şahıs işletmesi sahibi, sınıfı bunun yerine takvim yılının sonunda sınar (Income Tax Act, 20(16.3) alt bölümü).

Zararın doğup doğmadığına üç kural karar verir:

• Sınıfta bir kalem kalması. Kullanılmasa bile sınıfta mülk tutuyorsanız o sınıf için sınıf kapanış zararı doğmaz (CRA Folio S3-F4-C1, 1.100. paragraf).
• Sonradan kişisel kullanım. Bir aleti elinizde tutup iş dışında bir amaçla kullanmaya başlarsanız, Kanun onu o gün gerçeğe uygun piyasa değeriyle satılmış sayar. Bu, amortismanın geri alınmasına veya sınıfta başka bir şey kalmadıysa sınıf kapanış zararına yol açabilir (Income Tax Act, 13(7)(a) bendi; CRA Folio S3-F4-C1, 1.100. paragraf).
• Satılıp aileye geri dönen kalem. Satış bedeli, kalemin maliyeti ile sınıf bakiyesindeki payından düşük olanın altındaysa ve 30 gün sonra siz ya da sizinle bağlantılı bir kişi (eşiniz veya kontrol ettiğiniz bir şirket gibi) kalemin sahibiyse ya da onu edinebiliyorsa, zarar hemen kabul edilmez. Alıcının bağlantılı kişi olması gerekmez. Eksik kalan tutar, Kanun'da sayılan bir serbest bırakma olayına kadar varsayılan mülk olarak sınıfınızda kalır (Income Tax Act, 13(21.2) alt bölümü). Eşe yapılan devir önce yukarıdaki devir kuralına göre sınanır.

Varlığı aldığımdan pahalıya sattıysam ne olur?

Satış masrafları düşüldükten sonraki satış bedeli, varlığın maliyetine kadar sınıftan düşülür; maliyetin üzerinde kalan kısım sermaye kazancıdır (CRA: sermaye kazançları ve CCA; Income Tax Act, 40(1) alt bölümü). Sermaye kazancının yalnızca %50 kadarı vergilendirilir (Income Tax Act, madde 38). Şahıs işletmesi sahibi satışı kişisel beyannamesiyle birlikte Schedule 3'e yazar; şirket Schedule 6'da bildirir (CRA Guide T4002; CRA Schedule 1). Bedelin bir kısmı yıl sonundan sonra ödenecekse, ayrılacak bir karşılık sermaye kazancını en fazla beş yıl boyunca yayabilir; amortismanın geri alınması için ise karşılık ayrılamaz (Income Tax Act, 40(1)(a) bendi).

Tek bir satışta ikisi birlikte de olabilir: daha önce talep edilen CCA'nın geri alınması ve maliyetin üzerindeki tutar için sermaye kazancı (CRA Guide T4037). Tersi mümkün değildir: amortismana tabi mülkten sermaye zararı doğmaz; zarar yalnızca sınıf kapanış zararı olarak görünür (Income Tax Act, 39(1)(b) bendi).

Dizüstü bilgisayarı veya kamyonu kişisel olarak da kullandıysam?

Yalnızca işe ait pay sayılır. Kanun, karma kullanılan varlığın işe ait payını amortismana tabi mülk olarak kabul eder ve satış bedelinden aynı payı ona verir (Income Tax Act, 13(7)(c) bendi).

Form T2125'te D bölümü (Area D), kalemi alırken kullandığınız yöntemin aynısını kullanır (CRA Guide T4002):

• Olağan yöntem: satış bedelini işe ait ve kişisel kısım olarak ayırın.
• İdari yöntem: bedelin tamamını yazın, sonra amortismanın geri alınmasının veya sınıf kapanış zararının izin verilen kısmını kendiniz hesaplayın.

Kişisel kısımda maliyet ve satış bedeli en az $1.000 sayılır. Bu yüzden kazanç ancak bundan yüksek bir fiyata satıldığında doğar ve bu kısımdaki zarar genellikle kabul edilmez (Income Tax Act, 46(1) alt bölümü; CRA Guide T4037). İşe ait pay, kalemi elinizde tuttuğunuz sürece olağan kullanımın işe ayrılan payıdır. Bu yüzden dayanak kayıtları saklayın, örneğin bir araç kullanım defteri.

Otomobiller bilgisayar ve aletlerle aynı kurallara tabi mi?

Otomobil Sınıf 10.1 binek araçsa hayır. Sınıf kapanış zararı kuralı bu araca uygulanmaz; araç anında gider yazılan mülk (immediate expensing property) olarak belirlenmediyse amortismanın geri alınması kuralı da uygulanmaz (Income Tax Act, 20(16.1) alt bölümü; Income Tax Act, 13(2) alt bölümü; CRA Schedule 8). Kısacası: böyle bir otomobili bakiyesinin altında satarsanız sınıf kapanış zararı doğmaz; bakiyesinin üzerinde satarsanız, hiç anında gider yazılan mülk olarak belirlenmediyse amortismanın geri alınması da doğmaz. Otomobilin maliyetinin üzerindeki fiyat yine sermaye kazancıdır.

Bir binek araç, vergi öncesi maliyeti satın alındığı yılın sınırının üzerindeyse Sınıf 10.1'dedir; her yılın sınırını CRA listeler. Sınırın altında veya sınırında olan otomobil Sınıf 10'dadır ve yukarıdaki olağan kuralları izler. Yılın başında elinizde olan bir Sınıf 10.1 aracı sattığınız yıl, aracı elinizde tutsaydınız talep edebileceğiniz CCA'nın %50 kadarını talep edebilirsiniz (CRA Guide T4002).

Maliyeti Sınıf 54 sınırını aşan, Sınıf 54'teki sıfır emisyonlu bir otomobil, amortismanın geri alınması veya sınıf kapanış zararı dışında kalmaz. Bağımsız taraflar arasındaki bir satışta, bu otomobilin satış bedeli, hiç anında gider yazılan mülk olarak belirlenmiş sınır üstü bir binek aracın bedeli gibi, sınıftan düşülmeden önce orantılı olarak azaltılır. Bağımsız taraflar arasında olmayan satışta bu azaltma yapılmaz (Income Tax Act, 13(7)(i) bendi; CRA Guide T4002).

Bir pikap veya minibüsün binek araç sayılıp sayılmayacağı koltuk sayısına ve kullanıma bağlıdır; bkz. işletmeniz üzerinden otomobil almak.

Şirket satışı nasıl bildirir ve satış kayıtlarda nasıl görünür?

Şirket satışı Schedule 8'de bildirir: satış bedeli, varlığın maliyetiyle sınırlı olarak gelir sütununa yazılır ve çizelge amortismanın geri alınmasını veya sınıf kapanış zararını gösterir (CRA Schedule 8).

Muhasebe kayıtları aynı satışı farklı gösterir. Muhasebe uygulaması olarak varlığı maliyetiyle, birikmiş amortismanıyla birlikte kayıtlardan çıkarın, alınan parayı kaydedin ve aradaki farkı elden çıkarma kazancı veya zararı olarak yazın. Bu tür kalemleri satmak işinizin kendisi değilse, satış bedeli satış geliri olarak kaydedilmez.

Kayıtlardaki kazanç veya zarar defter değerine göre hesaplanır, bu yüzden vergi sonucu değildir: vergi sonucunu Schedule 8 belirler, ikisini Schedule 1 uzlaştırır. Şahıs işletmesi sahibinin kayıtları da aynı bilgileri ister; vergi sonucu Form T2125'in CCA bölümünden gelir. Amortisman ile CCA arasındaki fark için bkz. şirket kayıtlarında amortisman ve CCA.

Varlığı yenisiyle değiştirerek amortismanın geri alınmasını erteleyebilir miyim?

Aynı yıl aynı sınıfa başka bir varlık almak zaten sınıf içinde işler: maliyet bir ekleme olduğu için, herhangi bir seçim yapmadan geri almayı azaltabilir veya sıfırlayabilir. Ayrı olan yerine alınan mülk (replacement property) rahatlaması daha dardır ve dizüstü bilgisayar, alet veya kamyonun olağan satışı bu kapsama girmez. Kanun, geri almayı ancak eski varlık çalınmış, yok olmuş, kamulaştırılmış ya da başka bir kanuni yetkiyle alınmışsa; aynı şekilde veya benzer biçimde kullanılan bir yedeği başlangıç yılından sonraki ikinci vergi yılının sonu ile başlangıç yılının bitiminden sonraki 24 ayın sonundan hangisi daha geçse o öncesinde alırsanız; ve seçim yaparsanız ertelemenize izin verir (Income Tax Act, madde 13; CRA Folio S3-F3-C1, 1.6. paragraf). İlk yıl, bedelin ilk kez alınabilir hale geldiği yıldır. Zarar ile yedek aynı yıla düşüyorsa beyannamedeki hesap seçimin kendisidir. Sonraki bir yıl için önce geri almayı bildirin, sonra yedeği aldığınız yılın beyannamesine bir seçim mektubu ekleyip yeniden değerlendirme isteyin (CRA Folio S3-F3-C1, 1.15 ve 1.24. paragraflar).

İsteğe bağlı bir satışta kural yalnızca "eski ticari mülk" (former business property) için geçerlidir. Kanun bunu gayrimenkul ve birkaç başka kalem olarak tanımlar; dizüstü bilgisayar, alet veya kamyon bu tanıma girmez (Income Tax Act, 248(1) alt bölümü; CRA Folio S3-F3-C1, 1.27. paragraf). CRA'nın kısa yerine alınan mülk sayfası genel olarak ticari mülkten söz eder; bu yüzden güvenmeden önce Kanun'daki tanıma bakın. Erteleme vergiyi yalnızca öteler.

Hurdaya çıkarırsam, takasta verirsem ya da hediye edersem ne olur?

Her durum farklı bir satış bedeli doğurur:

Karşılık almamak, tek başına elden çıkarmayı engellemez. CRA'nın arşivlenmiş Interpretation Bulletin IT-460 belgesi yasa değil rehberdir ve CRA artık güncellenmediğini söylüyor. Bu belge, tazminat hakkı olmadan yok olan ya da makul bir geri alma beklentisinin ötesinde kaybolan veya terk edilen mülkü elden çıkarılmış sayar; gerçek ya da varsayılan bir bedel yoksa satış bedeli olarak sıfırı kabul eder (IT-460, 2 ve 3. paragraflar). Kanun'daki "elden çıkarma" (disposition) tanımı terk etmeyi saymaz (Income Tax Act, 248(1) alt bölümü). Kalemi kullanmayı bırakmak ya da kayıtlardan silmek tek başına yetmez; sınıf kapanış zararı için de sınıfın boş olması gerekir. Elden çıkarmanın kanıtını saklayın ve olgular doğrulanana kadar zarar talep etmeyin. Bu, bir muhasebe kayıtları ve vergi incelemesi konusudur.

Örnek

Rakamlar örnek amaçlıdır ve Kanada doları cinsindendir.

Serbest çalışan bir kişi tek bir dizüstü bilgisayar satıyor

Bir şahıs işletmesi sahibinin Sınıf 50'de iki eski bilgisayarı var ve sınıf bakiyesi C$2.000. Maliyeti C$900 olan birini C$300'e satıyor ve o yıl başka bir şey almıyor. Bakiye C$1.700'e düşer. Bakiye hâlâ pozitiftir ve sınıfta bir bilgisayar kalmıştır; bu yüzden amortismanın geri alınması da sınıf kapanış zararı da yoktur. Sonraki CCA C$1.700 üzerinden hesaplanır.

Bilgisayarı C$1.100'e satsaydı, sınıftan yalnızca C$900 maliyet düşülür ve C$1.100 kalırdı. Fazladan C$200 sermaye kazancı olur; bunun yarısı vergilendirilir.

Bir esnaf bütün aletlerini satıp işi bırakıyor

Bir şahıs işletmesi sahibinin yılbaşındaki Sınıf 8 bakiyesi C$5.000. İşi kapatıyor ve bütün Sınıf 8 aletlerini, maliyetlerinin altında, toplam C$2.000'e satıyor. Bakiye C$3.000'e düşer ve Sınıf 8'de mülk kalmaz; bu yüzden C$3.000 sınıf kapanış zararı doğar ve Form T2125'in 9270. satırında indirilir.

Bir İngiliz anahtarını elinde tutsaydı, sınıf boş olmayacağı için o yıl sınıf kapanış zararı doğmazdı.

Bir şirket iş kamyonu satıyor

Bir şirket, Kanun'un binek araç olmama sınavlarını geçen bir iş pikabını satıyor; bu yüzden pikap Sınıf 10.1'de değil Sınıf 10'dadır. Kamyonun maliyeti C$40.000, satış bedeli C$25.000. Satıştan önceki sınıf bakiyesi C$10.000 ve bunun tamamı bu kamyona aittir.

Bakiye C$10.000 − C$25.000 = −C$15.000 olur: C$15.000 amortismanın geri alınması, Schedule 1'in 107. satırında gelire eklenir. Kayıtlar kamyonu C$18.000 (maliyet eksi birikmiş amortisman) ile taşıyor ve C$7.000 kazanç gösteriyor. Schedule 1 bu kayıt kazancını 401. satırda düşer ve geri almayı ekler; yani vergi sonucu kayıt kazancı değil, amortismanın geri alınmasıdır.

Sizin durumunuz farklı mı?

• Sınıf bakiyenizi bilmiyorsunuz veya hiç CCA çizelgesi tutmadınız: satış bu bilgi olmadan doğru bildirilemez. Bakiyeleri alış faturalarından ve önceki beyannamelerden yeniden kurmak, muhasebe kayıtları ve gecikmiş kayıtların tamamlanması işidir; adımlar için gecikmiş kayıtların tamamlanması rehberine bakın.
• Varlığı önceki bir yılda sattınız ve bildirmediniz ya da CRA bunu sordu: amortismanın geri alınması ve sınıf kapanış zararı satış yılına aittir; bu yüzden o yılın beyannamesinin değişmesi gerekebilir. Bkz. verilmemiş beyannamelerin tamamlanması, beyan edilmemiş gelir ve gönüllü açıklama veya şirket için verilmemiş şirket beyannamelerinin tamamlanması. Aradaki yılların sınıf bakiyelerini yeniden kurmak için muhasebe kayıtları desteği alın.
• Varlığı bir akrabanıza ya da kontrol ettiğiniz bir şirkete sattınız veya verdiniz: fiyat, zarar, 30 günlük kural ve eşe devir kuralı olgulara bağlıdır. Piyasa değerinin altında bir devir; eşe, 18 yaşın altındaki bir kişiye veya bağımsız taraflar arasında olmadığınız birine yapılırsa, alıcıyı sizin ödenmemiş vergilerinizden müştereken sorumlu da yapabilir. Bu sorumluluk, alınan değerin ödenen bedeli aşan kısmı ile o yıla ve önceki yıllara ait vergi borçlarınızdan düşük olanı kadardır ve CRA bunu istediği zaman tarh edebilir (Income Tax Act, madde 160). Beyannameyi vermeden önce satış belgelerini, sınıf bakiyelerini ve ödenecek vergiyi inceletin (muhasebe kayıtları desteği).
• Bir şirketi kapatıyorsunuz: son yılda satılan veya elde tutulan her varlık, son beyannamedeki amortismanın geri alınmasına veya sınıf kapanış zararına karar verir ve son kayıtların bununla uyuşması gerekir. Bkz. şirket kapatma; kapanış kayıtları için muhasebe kayıtları desteği alın.
• GST/HST hesabı olan bir şahıs işletmesini bırakıyorsunuz: elinizde tuttuğunuz varlıklar ödenecek GST/HST doğurabilir; bkz. GST/HST hesabını kapatma.
• Şirketin kayıtlarında amortisman görünüyor: bkz. şirket kayıtlarında amortisman ve CCA ve şirket için yıl sonu mali tabloları.
• Varlık kirada kullanıldı: bkz. kiralık mülkte CCA talep etmek ve kiralık mülk satışı.
• Ekipmanı sahibi olduğunuz bir şirkete aktardınız: bu devir bir elden çıkarmadır ve madde 85 seçimi vergiyi erteleyebilir. Devir zararla yapılıyorsa ve 13(21.2) alt bölümündeki zarar durdurma kuralı uygulanıyorsa bu istisnadır; bkz. bir işi şirkete devretmek.
• Varlığın sahibi bir ortaklık: ortaklar, ortaklık mülkü için ayrı ayrı CCA talep edemez (CRA Guide T4002). Bu yüzden sonucu ortaklık hesaplar; herhangi bir şey bildirmeden önce CCA çizelgesini kimin tuttuğunu sorun.
• Siz veya şirketiniz Québec'te beyanname veriyorsunuz: bu sayfa federal kuralları anlatır; Québec'in kendi beyannamesi ve kuralları vardır, bu yüzden beyan vermeden önce eyalet uygulamasını doğrulayın.